Kalkulator tarczycowy (TSH, FT3, FT4)
Wynik
- TSH
- 2,1 — w normie
- Położenie TSH w zakresie normy
- 47 %
- FT4 — w normie; położenie w zakresie
- 35 %
- Indeks TSH (Jostel), norma 1,3–4,1
- 2,83
- FT3 — w normie; położenie w zakresie
- 41 %
- Stosunek FT3/FT4 (w pmol/l)
- 0,3
| TSH | FT4 | Najczęstsze znaczenie |
|---|---|---|
| ↑ | ↓ | jawna niedoczynność tarczycy (np. Hashimoto) |
| ↑ | N | subkliniczna niedoczynność |
| ↓ | ↑ (lub FT3 ↑) | jawna nadczynność (np. choroba Gravesa-Basedowa) |
| ↓ | N | subkliniczna nadczynność / nadmiar L-T4 |
| ↓ lub N | ↓ | niedoczynność wtórna (przysadkowa) |
Obliczenia krok po kroku
- Położenie w zakresie = (wynik − dolna granica) ÷ (górna − dolna) × 100%; TSH: (2,1 − 0,27) ÷ (4,2 − 0,27) = 47%
- FT4 w pmol/l: 15,5; TSHI = ln(2,1) + 0,1345 × 15,5 = 2,83
- FT3/FT4 = 4,6 ÷ 15,5 = 0,3
- Wyniki zawsze porównuj z zakresami referencyjnymi z wydruku swojego laboratorium — różnią się w zależności od metody oznaczenia. W ciąży obowiązują inne normy TSH.
- Interpretacja ma charakter orientacyjny. Na wyniki wpływają m.in. pora pobrania, biotyna (suplementy), leki (L-T4, amiodaron, sterydy) i choroby ogólne. Rozpoznanie i dawkę lewotyroksyny ustala lekarz — dawka 1,6 µg/kg dotyczy pełnej substytucji u dorosłych (wytyczne ATA 2014); u seniorów i osób z chorobą serca leczenie zaczyna się od mniejszych dawek.
- Wskaźnik TSHI wg Jostela i in. (2009); stosunek FT3/FT4 nie ma ustalonych norm diagnostycznych.
Kalkulator funkcji tarczycy porównuje wyniki TSH, FT4 i FT3 z zakresami referencyjnymi podanymi w raporcie laboratoryjnym i pokazuje, gdzie każdy wynik mieści się w swoim zakresie. Oblicza również stosunek FT3/FT4, wskaźnik TSH według Jostela oraz – po wprowadzeniu masy ciała – przybliżoną pełną dawkę zastępczą lewotyroksyny. Interpretacja ma charakter orientacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub endokrynologiem.
Jak korzystać z kalkulatora
- Wprowadź wynik TSH w µIU/ml (co odpowiada mIU/l) oraz zakres referencyjny z wyniku badania laboratoryjnego (domyślnie 0,27–4,2).
- Wybierz jednostki pomiaru FT4 i FT3: pmol/l lub ng/dl i pg/ml.
- Wprowadź wartość FT4 oraz jej zakres referencyjny (domyślnie 12–22 pmol/l). Po przełączeniu na ng/dl i pg/ml kalkulator pokazuje osobne pola z typowymi zakresami w tych jednostkach (FT4 0,93–1,7 ng/dl, FT3 2,0–4,4 pg/ml) — zastąp je zakresami z Twojego wyniku. Jeśli zakres wygląda na wpisany w innej jednostce, kalkulator to zasygnalizuje.
- Opcjonalnie wprowadź FT3 i jego zakres referencyjny (domyślnie 3,1–6,8 pmol/l).
- Opcjonalnie wprowadź swoją masę ciała, aby zobaczyć przybliżoną pełną dawkę zastępczą lewotyroksyny.
Wynik przedstawia interpretację całego profilu (na przykład prawidłową czynność tarczycy lub profil typowy dla subklinicznej niedoczynności tarczycy), stan każdego hormonu, jego pozycję w zakresie referencyjnym w %, wskaźnik TSH według Jostela, stosunek FT3/FT4, dawkę lewotyroksyny oraz tabelę typowych profili wyników.
Jak oblicza się wskaźniki
- Położenie w przedziale = (wynik − dolna granica) ÷ (górna granica − dolna granica) × 100%. 0% oznacza dolną granicę, a 100% – górną granicę; wartości poniżej 0% lub powyżej 100% wykraczają poza przedział.
- Przeliczanie jednostek: FT4 1 ng/dl = 12,87 pmol/l; FT3 1 pg/ml = 1,536 pmol/l. Stosunki i wskaźnik TSH oblicza się zawsze w pmol/l.
- Stosunek FT3/FT4 = FT3 (pmol/l) ÷ FT4 (pmol/l).
- Wskaźnik TSH według Jostela (TSHI) = ln TSH + 0,1345 × FT4 (pmol/l), zgodnie z definicją podaną przez Jostela i wsp. w czasopiśmie „Clinical Endocrinology” w 2009 r. Zakres referencyjny wynosi około 1,3–4,1 (średnia 2,7, odchylenie standardowe 0,676).
- Pełna dawka zastępcza lewotyroksyny = 1,6 µg × masa ciała w kg na dobę.
Położenie wyniku w przedziale wskazuje jedynie, gdzie się on znajduje. Niektóre strony internetowe sugerują, że FT4 lub FT3 powinny znajdować się w górnej połowie przedziału lub na określonym poziomie procentowym; nie ma jednak żadnych wytycznych potwierdzających zasadność takich wartości docelowych. Każdy wynik mieszczący się w przedziale jest uznawany za prawidłowy dla danego laboratorium.
Przykładowe obliczenia
Wartości domyślne. TSH 2,1 µIU/ml (zakres 0,27–4,2), FT4 15,5 pmol/l (zakres 12–22), FT3 4,6 pmol/l (zakres 3,1–6,8):
- TSH: (2,1 − 0,27) ÷ (4,2 − 0,27) = 47% przedziału,
- FT4: (15,5 − 12) ÷ (22 − 12) = 35%,
- FT3: (4,6 − 3,1) ÷ (6,8 − 3,1) = 41%,
- TSHI = ln 2,1 + 0,1345 × 15,5 = 0,74 + 2,08 = 2,83 (w przedziale 1,3–4,1),
- FT3/FT4 = 4,6 ÷ 15,5 = 0,30.
Interpretacja: wyniki mieszczą się w normie — prawidłowa czynność tarczycy (eutyreoza).
Podwyższony poziom TSH. TSH 7,8 µIU/ml, FT4 13,1 pmol/l, FT3 4,2 pmol/l, masa ciała 70 kg, te same przedziały: TSH wynosi 192% przedziału (powyżej górnej granicy), FT4 – 11%, FT3 – 30%, TSHI 3,82, FT3/FT4 0,32. Kalkulator wskazuje obraz typowy dla subklinicznej niedoczynności tarczycy i zaleca powtórzenie badania za 6–12 tygodni. Ponieważ TSH jest podwyższone, pokazuje również orientacyjną pełną dawkę docelową 1,6 × 70 = 112 µg dziennie oraz typową dawkę początkową z ChPL (25–50 µg, u osób starszych 12,5 µg). Liczby te nie stanowią zalecenia: w przypadku subklinicznej niedoczynności tarczycy leczenie nie zawsze jest konieczne, a gdy jest, lekarze zazwyczaj rozpoczynają od mniejszej dawki.
Jak interpretować wyniki TSH, FT4 i FT3
TSH jest badaniem pierwszego rzutu, ponieważ przysadka mózgowa reaguje na niewielkie zmiany stężenia hormonów tarczycy. Najczęstsze wzorce:
- wysoki poziom TSH, niski poziom FT4 — jawna pierwotna niedoczynność tarczycy, najczęściej spowodowana zapaleniem tarczycy typu Hashimoto,
- wysoki poziom TSH, prawidłowy poziom FT4 — subkliniczna niedoczynność tarczycy; po kilku tygodniach należy powtórzyć badanie TSH wraz z FT4 (oraz przeciwciałami anty-TPO), ponieważ poziom TSH może tymczasowo wzrosnąć, na przykład po przebytej chorobie,
- niski poziom TSH, wysoki poziom FT4 i/lub FT3 — jawny nadczynność tarczycy, na przykład choroba Gravesa-Basedowa lub toksyczny wole guzkowe,
- niski poziom TSH, prawidłowy poziom FT4 — subkliniczna nadczynność tarczycy lub zbyt wysoka dawka lewotyroksyny; należy również zbadać poziom FT3,
- Niski lub prawidłowy poziom TSH, niski poziom FT4 — możliwa wtórna (przysadkowa) niedoczynność tarczycy lub ciężka choroba niezwiązana z tarczycą,
- Prawidłowy lub wysoki poziom TSH przy wysokim poziomie FT4 — rzadko; możliwe przyczyny to zakłócenia w badaniu, nieregularne przyjmowanie lewotyroksyny, guz przysadki wydzielający TSH lub oporność na hormony tarczycy.
Zakresy referencyjne zależą od metody laboratoryjnej. Domyślne wartości kalkulatora (TSH 0,27–4,2 µIU/ml, FT4 12–22 pmol/l, FT3 3,1–6,8 pmol/l) odpowiadają zakresom stosowanym w jednym z powszechnie stosowanych testów, ale zawsze należy wprowadzać zakresy z własnego wyniku badania. Poziom TSH zmienia się w ciągu dnia, dlatego w przypadku badań kontrolnych najlepiej jest pobierać krew o podobnej porze dnia i w tym samym laboratorium.
Stosunek TSH do FT4 i wskaźnik TSH według Jostela
Wytyczne nie opierają się na prostym stosunku TSH do FT4. Najbliższym sprawdzonym narzędziem jest wskaźnik TSH według Jostela, czyli wartość TSH skorygowana o FT4. Został on opracowany w Manchesterze w celu oceny wydajności przysadki mózgowej w produkcji TSH: niski wskaźnik TSHI może sugerować zmniejszone wydzielanie TSH, na przykład w przypadku chorób przysadki (niedoczynność tarczycy o podłożu ośrodkowym).
W przykładzie domyślnym wskaźnik TSHI wynosi 2,83, co jest wartością zbliżoną do średniej dla osób zdrowych (2,7). Wskaźnik ten jest przydatny dla endokrynologów w niejednoznacznych przypadkach. Nie jest to badanie przesiewowe i nie ma znaczenia u osób, u których poziom TSH jest obniżony przez lewotyroksynę, ani w przypadku pierwotnych chorób tarczycy, gdzie kluczowym wynikiem jest sam poziom TSH.
Stosunek FT3/FT4 — przeliczenie T4 na T3
Tarczyca wydziela głównie tyroksynę (T4). W organizmie enzymy zwane deiodinazami przekształcają jej część w bardziej aktywną trijodotyroninę (T3). Współczynnik FT3/FT4, często nazywany współczynnikiem konwersji, w przybliżeniu odzwierciedla ten proces. W przykładzie domyślnym wynosi on 0,30.
Współczynnik ten nie ma ustalonych norm diagnostycznych. Zazwyczaj jest on wyższy w przypadku nadczynności tarczycy spowodowanej chorobą Gravesa-Basedowa, a niższy u osób leczonych wyłącznie lewotyroksyną. Proste współczynniki zakładają liniową zależność między hormonami, co nie jest prawdą; bardziej zaawansowane modele, takie jak SPINA-GD (Dietrich i in. 2016), próbują dokładniej oszacować aktywność deiodinaz, ale ich zastosowanie kliniczne ma nadal charakter eksperymentalny. Sam niski lub wysoki współczynnik nie stanowi powodu do zmiany leczenia ani dodania T3.
Jak dobiera się dawkę lewotyroksyny (Euthyrox)
Gdy wyniki wskazują na niedoczynność tarczycy (podwyższone TSH) i podasz masę ciała, kalkulator podaje pełną dawkę zastępczą wynoszącą około 1,6 µg na kg masy ciała dziennie, zgodnie z wytycznymi Amerykańskiego Towarzystwa Tarczycy (2014), wraz z typową dawką początkową. Dotyczy to osób dorosłych, u których czynność tarczycy jest niewielka lub całkowicie zanikła. W praktyce:
- zgodnie z informacją o produkcie (ChPL) leku Euthyrox N dorośli z niedoczynnością tarczycy zazwyczaj rozpoczynają leczenie od dawki 25–50 µg dziennie, a dawkę zwiększa się co 2–4 tygodnie do dawki podtrzymującej wynoszącej zazwyczaj 100–200 µg dziennie,
- osoby starsze, osoby z chorobą wieńcową serca oraz osoby z ciężką lub długotrwałą niedoczynnością tarczycy rozpoczynają leczenie od małej dawki, na przykład 12,5 µg dziennie, którą powoli zwiększa się,
- w przypadku niedoczynności tarczycy subklinicznej często wystarczają mniejsze dawki,
- dawkę dostosowuje się na podstawie poziomu TSH sprawdzanego kilka tygodni po każdej zmianie.
Lewotyroksynę przyjmuje się raz dziennie rano na czczo, pół godziny przed śniadaniem, popijając wodą. Suplementy żelaza i wapnia oraz niektóre inne leki zmniejszają jej wchłanianie — zapytaj farmaceutę, w jakich odstępach czasu należy je przyjmować. Ciąża zazwyczaj wymaga zwiększenia dawki, dlatego poziom TSH należy sprawdzać w każdym trymestrze. Nigdy nie zmieniaj dawki samodzielnie na podstawie kalkulatora.
Ciąża, biotyna i inne czynniki wpływające na wyniki
Ciąża. Domyślne zakresy wartości w kalkulatorze dotyczą osób dorosłych niebędących w ciąży. Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego (PTE) dotyczącymi chorób tarczycy w ciąży (2021 r.) poziom TSH poniżej 2,5 mIU/l uznaje się za prawidłowy, a poziom powyżej 4,0 mIU/l wskazuje na niedoczynność tarczycy; Poziom TSH w przedziale 2,5–4,0 mIU/l w pierwszym trymestrze (3,0–4,0 mIU/l w drugim i trzecim) powinien budzić podejrzenie niedoboru hormonów. W przypadku Polek badanych metodą elektrochemiluminescencyjną PTE uznaje za nieprawidłowe stężenie TSH powyżej 3,18 mIU/l w pierwszym trymestrze, powyżej 3,44 w drugim oraz powyżej 3,53 w trzecim. Należy stosować zakresy referencyjne dla poszczególnych trymestrów podane przez laboratorium, jeśli są one dostępne.
Biotyna. Wysokie dawki biotyny (witamina B7, często występująca w suplementach na włosy, skórę i paznokcie) mogą zakłócać wyniki wielu testów immunologicznych. W zależności od metody mogą one fałszywie obniżać poziom TSH oraz fałszywie podwyższać poziom FT4 i FT3, co może przypominać nadczynność tarczycy. Należy poinformować laboratorium i lekarza o przyjmowaniu biotyny oraz zapytać, na ile dni przed badaniem należy zaprzestać jej stosowania.
Inne czynniki: ostra lub ciężka choroba, glikokortykoidy, amiodaron, niedawne zastosowanie kontrastu jodowego, przyjmowanie lewotyroksyny tuż przed pobraniem krwi oraz zmiana laboratorium między kolejnymi badaniami.
Kiedy należy zgłosić się do lekarza
Należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu lub endokrynologa, jeśli wyniki TSH, FT4 lub FT3 wykraczają poza zakres referencyjny, jeśli pacjentka jest w ciąży lub planuje ciążę, a poziom TSH przekracza 2,5 mIU/l, lub jeśli występują takie objawy, jak ciągłe zmęczenie, uczucie zimna, przyrost masy ciała, zaparcia, kołatanie serca, drżenie, utrata masy ciała lub powiększenie szyi. Kalkulator nie uwzględnia wyników badań na obecność przeciwciał anty-TPO, anty-TG ani TRAb, wyników USG tarczycy ani objętości tarczycy, które często są niezbędne do postawienia diagnozy.
Należy natychmiast wezwać pomoc (zadzwonić pod numer 112), jeśli występuje bardzo szybkie lub nieregularne bicie serca, wysoka gorączka połączona z pobudzeniem lub splątaniem, lub — w przypadku rozpoznanej niedoczynności tarczycy — silna senność, niska temperatura ciała i spowolniony oddech.
Powiązane narzędzia: kalkulator BMI oraz kalkulator idealnej wagi.
Najczęstsze pytania
Jak odczytać wyniki TSH, FT3 i FT4?
Porównaj każdy wynik z zakresem referencyjnym podanym w raporcie laboratoryjnym i najpierw sprawdź poziom TSH. Wysoki poziom TSH przy niskim poziomie FT4 sugeruje niedoczynność tarczycy, natomiast niski poziom TSH przy wysokim poziomie FT4 lub FT3 sugeruje nadczynność tarczycy. Ostateczna interpretacja należy do lekarza.
Jaki poziom TSH jest w normie?
W przypadku osób dorosłych większość laboratoriów stosuje zakres około 0,27–4,2 mIU/l, ale zależy to od metody, dlatego należy kierować się zakresem podanym w raporcie. W ciąży obowiązują niższe wartości, a zgodnie z PTE poziom TSH poniżej 2,5 mIU/l uważa się za prawidłowy.
Jak przeliczyć FT4 i FT3 na pmol/l?
Wartość FT4 w ng/dl należy pomnożyć przez 12,87, a FT3 w pg/ml przez 1,536. Na przykład FT4 wynoszące 1,2 ng/dl odpowiada 15,44 pmol/l. Należy pamiętać o przeliczeniu również zakresu referencyjnego lub podaniu go w tych samych jednostkach, co wynik.
Co oznacza stosunek FT3/FT4?
Wskaźnik ten w przybliżeniu odzwierciedla, jaka część T4 jest przekształcana w bardziej aktywną formę T3. Nie ma dla niego ustalonych norm diagnostycznych, dlatego nie stosuje się go samodzielnie do diagnozowania chorób ani zmiany schematu leczenia. W domyślnym przykładzie wynosi on 0,30.
Jak oblicza się dawkę leku Euthyrox?
Pełna dawka zastępcza u osób dorosłych wynosi około 1,6 µg na kg masy ciała dziennie, co odpowiada 112 µg dla osoby o masie ciała 70 kg. Leczenie zazwyczaj rozpoczyna się od niższych dawek, zwłaszcza u osób starszych i cierpiących na choroby serca, a lekarz dostosowuje dawkę w zależności od poziomu TSH.
Czy biotyna może wpływać na wyniki badań tarczycy?
Tak. Suplementy biotyny w dużych dawkach mogą zakłócać wyniki wielu badań laboratoryjnych i powodować fałszywie obniżone stężenie TSH oraz podwyższone stężenia FT4 i FT3. Należy poinformować personel laboratorium o przyjmowaniu biotyny i zapytać, na jak długo przed badaniem należy przerwać jej przyjmowanie.
Źródła
- Jostel A, Ryder WD, Shalet SM. Wykorzystanie badań czynności tarczycy w diagnostyce hipopituitaryzmu: definicja i ocena wskaźnika TSH. Clin Endocrinol 2009;71:529–534 (PubMed)
- Dietrich JW i in. Obliczane parametry homeostazy tarczycy: nowe narzędzia do diagnostyki różnicowej i badań klinicznych. Front Endocrinol 2016;7:57 (PMC)
- Hubalewska-Dydejczyk A i in. Choroby tarczycy w ciąży: wytyczne Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego. Endokrynol Pol 2021;72:425–488
- Jonklaas J i in. Wytyczne dotyczące leczenia niedoczynności tarczycy (American Thyroid Association). Thyroid 2014;24:1670–1751 (PubMed)
- Euthyrox N — charakterystyka produktu leczniczego (ChPL), URPL
Ostatnia aktualizacja: 14 października 2026