Kalkulatorów w serwisie: 513

Kalkulator HOMA-IR (insulinooporność)

Jednostka glukozy

Wynik w pmol/l podziel przez 6 (1 µU/ml ≈ 6 pmol/l).

Wynik

HOMA-IR2,81
Interpretacjawynik sugerujący insulinooporność
QUICKIniższy = większa insulinooporność; u dorosłych poniżej ok. 0,357 może wskazywać na obniżoną wrażliwość (progi zależą od laboratorium)
0,327
HOMA-B (czynność komórek β)
135 %
Glukoza na czczo
glukoza prawidłowa (70–99 mg/dl)
Glukoza w mmol/l
5,28
Orientacyjna interpretacja HOMA-IR u dorosłych
HOMA-IRInterpretacja
< 1,0prawidłowa wrażliwość tkanek na insulinę
1,0–1,9zakres typowy dla zdrowych dorosłych (średnio ok. 1,6)
2,0–2,5zakres pośredni — oceniaj z innymi badaniami (krzywa cukrowa i insulinowa)
> 2,5sugeruje insulinooporność
Obliczenia krok po kroku
  1. HOMA-IR = glukoza [mg/dl] × insulina [µU/ml] ÷ 405 = 95 × 12 ÷ 405 = 2,81
  2. QUICKI = 1 ÷ (log₁₀ insuliny + log₁₀ glukozy [mg/dl]) = 1 ÷ (1,079 + 1,978) = 0,327
  3. HOMA-B = 20 × insulina ÷ (glukoza [mmol/l] − 3,5) = 20 × 12 ÷ 1,78 = 135%
  • Wzór HOMA wg Matthews i in. (Diabetologia 1985). Nie ma jednego oficjalnego progu insulinooporności — zakresy w tabeli są orientacyjne i różnią się między laboratoriami i publikacjami (stosowane progi: 2,0–2,9).
  • Oba badania wykonuje się z jednej próbki krwi, na czczo (8–12 h bez jedzenia). HOMA-IR nie jest miarodajny u osób leczonych insuliną.
  • Progi w tabeli dotyczą dorosłych. U dzieci, a zwłaszcza w okresie dojrzewania (fizjologiczny wzrost insulinooporności), HOMA-IR jest wyższy i progi dla dorosłych nie obowiązują — wynik ocenia pediatra lub endokrynolog dziecięcy.
  • Insulinooporność nie jest samodzielną jednostką chorobową w klasyfikacjach — wynik omów z lekarzem (diabetologiem, endokrynologiem).

Kalkulator HOMA-IR szacuje insulinooporność na podstawie dwóch badań krwi na czczo: stężenia glukozy i insuliny. Wprowadź stężenie glukozy w mg/dl lub mmol/l oraz stężenie insuliny w µU/ml, a otrzymasz wskaźnik HOMA-IR wraz z wskaźnikami QUICKI, HOMA-B (funkcja komórek beta) oraz ocenę stężenia glukozy na czczo. Wynik stanowi orientacyjną ocenę przesiewową, którą należy omówić z lekarzem, a nie diagnozę.

Jak korzystać z kalkulatora

  1. Wybierz jednostkę pomiaru glukozy: mg/dl (stosowaną przez większość polskich laboratoriów) lub mmol/l.
  2. Wprowadź wartość glukozy na czczo z wyniku badania laboratoryjnego.
  3. Wprowadź poziom insuliny na czczo w µU/ml. Jest to ta sama wartość co mU/l (mIU/ml). Jeśli Twoje laboratorium podaje poziom insuliny w pmol/l, podziel tę wartość przez 6 (1 µU/ml ≈ 6 pmol/l).

Wynik zawiera wartość HOMA-IR wraz z orientacyjną interpretacją, QUICKI, HOMA-B w %, ocenę stężenia glukozy na czczo (w normie, upośledzona glikemia na czczo lub wartość wymagająca badań na cukrzycę), przeliczoną wartość glukozy na drugą jednostkę, etapy obliczeń oraz tabelę orientacyjnych przedziałów HOMA-IR dla osób dorosłych.

Należy wykorzystać stężenie glukozy i insuliny zmierzone w tej samej próbce krwi, pobranej rano na czczo. Wartości z różnych dni lub z testu tolerancji glukozy po spożyciu napoju cukrowego nie mogą być łączone w tym wzorze.

Jak oblicza się wskaźnik HOMA-IR

Wskaźnik HOMA (Homeostasis Model Assessment) został opublikowany przez Matthews i in. w czasopiśmie „Diabetologia” w 1985 roku. Wykorzystuje on fakt, że poziom glukozy na czczo i poziom insuliny na czczo równoważą się w pętli sprzężenia zwrotnego: gdy tkanki słabo reagują na insulinę, trzustka uwalnia więcej insuliny, aby utrzymać prawidłowy poziom glukozy.

  • HOMA-IR = stężenie glukozy na czczo (mmol/l) × stężenie insuliny na czczo (µU/ml) ÷ 22,5
  • w przypadku glukozy w mg/dl: HOMA-IR = glukoza (mg/dl) × insulina (µU/ml) ÷ 405

Liczba 405 odpowiada 22,5 × 18, ponieważ 1 mmol/l glukozy to około 18 mg/dl. Stała 22,5 pochodzi z wartości referencyjnych modelu (insulina na czczo 5 µU/ml i glukoza 4,5 mmol/l), więc osoba zdrowa osiąga wynik około 1.

Kalkulator pokazuje również dwa powiązane wskaźniki:

  • QUICKI = 1 ÷ (log₁₀ insuliny + log₁₀ glukozy w mg/dl) — opisany przez Katza i wsp. w 2000 r. Niższe wartości oznaczają mniejszą wrażliwość na insulinę.
  • HOMA-B = 20 × insulina ÷ (glukoza w mmol/l − 3,5), w % — oszacowanie funkcji komórek beta, gdzie 100% stanowi wartość odniesienia modelu. Nie można go obliczyć, gdy stężenie glukozy wynosi 3,5 mmol/l lub mniej.

Są to proste równania liniowe oryginalnego modelu (HOMA1). Zaktualizowany model komputerowy HOMA2 daje inne, zazwyczaj niższe wartości, dlatego nie należy bezpośrednio porównywać wyników HOMA1 i HOMA2.

Przykładowe obliczenia

Wartości domyślne. Stężenie glukozy na czczo 95 mg/dl, stężenie insuliny na czczo 12 µU/ml:

  • HOMA-IR = 95 × 12 ÷ 405 = 2,81,
  • QUICKI = 1 ÷ (1,079 + 1,978) = 0,327,
  • stężenie glukozy w mmol/l: 95 mg/dl = 5,28 mmol/l,
  • HOMA-B = 20 × 12 ÷ (5,28 − 3,5) = 240 ÷ 1,78 = 135%,
  • stężenie glukozy na czczo wynoszące 95 mg/dl mieści się w normie (70–99 mg/dl).

Kalkulator klasyfikuje wskaźnik HOMA-IR wynoszący 2,81 jako wynik sugerujący insulinooporność, ponieważ przekracza on wartość 2,5. Poziom glukozy nadal mieści się w normie, a wskaźnik HOMA-B przekracza 100%, co odpowiada schematowi, w którym trzustka wytwarza więcej insuliny, aby utrzymać poziom glukozy w normie. Jest to powód do omówienia wyniku z lekarzem, a nie diagnoza.

Wynik w mmol/l. Stężenie glukozy na czczo 5,8 mmol/l, stężenie insuliny na czczo 18 µU/ml:

  • HOMA-IR = 5,8 × 18 ÷ 22,5 = 4,64,
  • QUICKI = 0,305,
  • HOMA-B = 20 × 18 ÷ (5,8 − 3,5) = 157%,
  • stężenie glukozy 5,8 mmol/l = 104 mg/dl, co oznacza nieprawidłowe stężenie glukozy na czczo (100–125 mg/dl). Taki poziom glukozy wymaga dalszej oceny niezależnie od wartości wskaźnika HOMA-IR.

Jak interpretować wskaźnik HOMA-IR

Nie ma jednej oficjalnej wartości granicznej wskaźnika HOMA-IR. W zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) dotyczących cukrzycy ani w kryteriach WHO insulinooporność nie jest definiowana na podstawie wskaźnika HOMA-IR. Kalkulator wykorzystuje orientacyjne przedziały często przytaczane w polskiej praktyce:

  • poniżej 1,0 — prawidłowa wrażliwość na insulinę,
  • 1,0–1,9 — zakres typowy dla zdrowych dorosłych,
  • 2,0–2,5 — przedział pośredni; należy interpretować w połączeniu z innymi badaniami,
  • powyżej 2,5 — sugeruje insulinooporność.

Opublikowane wartości progowe dla osób dorosłych zazwyczaj mieszczą się w przedziale od około 2,0 do 2,9 i zależą od badanej populacji oraz metody oznaczania insuliny. W czeskim badaniu zdrowi dorośli mieli średni wskaźnik HOMA-IR wynoszący 1,57 (Hrebíček i in. 2002), więc wartości między 1 a 2 są powszechne u osób zdrowych. W badaniu przeprowadzonym wśród zdrowych młodych osób dorosłych we Wrocławiu ustalono górną granicę referencyjną wskaźnika HOMA-IR na poziomie około 4,0 (Płaczkowska i in. 2020). Pokazuje to, dlaczego nie można stosować jednej wartości dla wszystkich.

Wskaźnik HOMA-IR charakteryzuje się również ograniczoną precyzją: w oryginalnej publikacji współczynnik zmienności wynosił około 31%. Pojedynczy wynik graniczny może ulec zmianie przy kolejnym badaniu, dlatego lekarze analizują łącznie powtarzane wyniki, masę ciała, obwód talii, stężenie lipidów, ciśnienie krwi oraz wyniki badań glikemii.

W przypadku QUICKI opublikowane wartości graniczne również się różnią. Hrebíček i in. zaproponowali wartość 0,357 dla osób dorosłych (0,339 to średnia u zdrowych dzieci przed okresem dojrzewania) i tę wartość podaje wskazówka kalkulatora. Domyślny przykład (0,327) jest poniżej tej granicy.

Glukoza na czczo i kryteria cukrzycy

Kalkulator ocenia również poziom glukozy na czczo. Zgodnie z zaleceniami klinicznymi PTD (2026) dotyczącymi stężenia glukozy w osoczu żylnym:

  • 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l) — prawidłowy poziom glukozy na czczo,
  • 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l) — upośledzona tolerancja glukozy na czczo (forma stanu przedcukrzycowego); zaleca się wykonanie doustnego testu tolerancji glukozy (OGTT),
  • co najmniej 126 mg/dl (7,0 mmol/l) w dwóch pomiarach wykonanych w różnych dniach — cukrzyca.

Cukrzycę rozpoznaje się również na podstawie stężenia glukozy w krwi pobranej losowo wynoszącego co najmniej 200 mg/dl w połączeniu z objawami hiperglikemii, stężenia glukozy wynoszącego co najmniej 200 mg/dl 2 godziny po OGTT lub HbA1c wynoszącego co najmniej 6,5%. Wynik OGTT po 2 godzinach w zakresie 140–199 mg/dl oznacza upośledzoną tolerancję glukozy.

Sama insulinooporność nie stanowi odrębnej diagnozy w tej klasyfikacji. Lekarze diagnozują zaburzenia metabolizmu glukozy na podstawie stężenia glukozy i HbA1c, a nie wskaźnika HOMA-IR. Aby przeliczyć HbA1c na średnie stężenie glukozy, należy skorzystać z kalkulatora HbA1c.

Przygotowanie do badania i ograniczenia

Przed badaniem:

  • nie jeść przez 8–12 godzin; można pić wodę,
  • przyjść rano i unikać intensywnego wysiłku fizycznego oraz spożywania alkoholu dzień wcześniej,
  • poinformować lekarza o lekach wpływających na poziom glukozy lub insuliny, takich jak glikokortykoidy lub metformina,
  • unikać wykonywania badania podczas ostrej infekcji lub bezpośrednio po okresie postu lub bardzo małym spożyciu pokarmów.

Wskaźnik HOMA-IR nie jest miarodajny:

  • u osób leczonych insuliną (badanie mierzy również poziom wstrzykniętej insuliny) oraz w cukrzycy typu 1,
  • gdy poziom glukozy jest bardzo wysoki, ponieważ trzustka nie jest już w stanie normalnie reagować,
  • w czasie ciąży, gdy wrażliwość na insulinę ulega fizjologicznym zmianom.

Wskaźnik HOMA-IR po obciążeniu glukozą. Niektóre laboratoria oferują krzywą stężenia glukozy i insuliny po spożyciu napoju cukrowego (OGTT). Wskaźnik HOMA-IR jest definiowany wyłącznie dla wartości na czczo. Wartości zmierzone 1 lub 2 godziny po spożyciu napoju nie mogą być uwzględniane w tym wzorze; są one oceniane oddzielnie przez lekarza.

Wskaźnik HOMA-IR u dzieci

Wartości dla osób dorosłych podane przez kalkulator nie mają zastosowania w przypadku dzieci i młodzieży. Wrażliwość na insulinę zmienia się wraz z wiekiem, a w okresie dojrzewania fizjologicznie się zmniejsza, dlatego wskaźnik HOMA-IR wzrasta u zdrowych nastolatków. Opublikowane wartości graniczne dla dzieci różnią się w zależności od wieku, płci i etapu dojrzewania, a w Polsce nie ma wykresów centylowych dla wskaźnika HOMA-IR. Nawet u zdrowych dzieci przed okresem dojrzewania wrażliwość na insulinę mierzona metodą QUICKI była niższa niż u dorosłych (Hrebíček i in. 2002).

Jeśli dziecko ma nadwagę, pierwszym krokiem jest ocena wskaźnika BMI w oparciu o wykresy centylowe — należy skorzystać z kalkulatora BMI dla dzieci. Decyzje dotyczące dalszych badań i leczenia należą do pediatry lub endokrynologa dziecięcego.

Inne wskaźniki insulinooporności: QUICKI, HOMA-B i TyG

Wskaźniki QUICKI i HOMA-B oblicza się na podstawie tych samych wartości glukozy i insuliny (patrz wyżej). Wskaźnik QUICKI dostarcza informacji podobnych do wskaźnika HOMA-IR, ale w innej skali; wskaźnik HOMA-B pozwala oszacować, jak intensywnie pracują komórki beta trzustki.

Wskaźnik TyG (wskaźnik trójglicerydów i glukozy) nie wymaga wykonania badania stężenia insuliny. Został zaproponowany przez Simental-Mendía i in. w 2008 r.:

  • TyG = ln (triglicerydy na czczo w mg/dl × glukoza na czczo w mg/dl ÷ 2).

Na przykład przy triglicerydach wynoszących 150 mg/dl i glukozie 95 mg/dl otrzymujemy ln (7,125) ≈ 8,87. Nie ma ustalonej wartości granicznej wskaźnika TyG dla insulinooporności; wartości zależą od badanej populacji. Ten kalkulator nie oblicza wskaźnika TyG — poziom trójglicerydów można sprawdzić w profilu lipidowym, zobacz kalkulator cholesterolu.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza

Należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu (POZ), jeśli:

  • wskaźnik HOMA-IR przekracza 2,5, zwłaszcza w połączeniu z nadwagą, dużym obwodem talii, wysokim poziomem trójglicerydów, wysokim ciśnieniem krwi lub nieregularnymi miesiączkami,
  • poziom glukozy na czczo wynosi 100–125 mg/dl — konieczne jest wykonanie testu OGTT lub badania HbA1c,
  • poziom glukozy na czczo wynosi 126 mg/dl lub więcej — wymaga to potwierdzenia i rozpoznania cukrzycy.

Należy niezwłocznie zwrócić się o pomoc, jeśli występuje silne pragnienie, częste oddawanie moczu, niewyjaśniona utrata masy ciała lub niewyraźne widzenie, albo jeśli poziom glukozy zmierzony w dowolnym momencie wynosi 200 mg/dl lub więcej. Bardzo wysoki poziom glukozy w połączeniu z wymiotami, sennością, bólem brzucha lub głębokim, przyspieszonym oddechem stanowi stan nagły — należy zadzwonić pod numer 112.

Utrata masy ciała, regularna aktywność fizyczna i dobry sen poprawiają wrażliwość na insulinę u wielu osób. Nie należy rozpoczynać przyjmowania leków ani stosować restrykcyjnych diet wyłącznie na podstawie wskaźnika HOMA-IR. Aby sprawdzić swoją masę ciała i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, skorzystaj z kalkulatora BMI oraz kalkulatora WHR.

Najczęstsze pytania

Jak obliczyć wskaźnik HOMA-IR?

Wartość glukozy na czczo w mg/dl należy pomnożyć przez wartość insuliny na czczo w µU/ml, a następnie podzielić przez 405. W przypadku glukozy w mmol/l należy zamiast tego podzielić przez 22,5. Dla glukozy 95 mg/dl i insuliny 12 µU/ml wskaźnik HOMA-IR wynosi 2,81.

Jaka wartość wskaźnika HOMA-IR jest w normie?

Nie ma jednej oficjalnej normy. Kalkulator traktuje wartości poniżej 1,0 jako prawidłową wrażliwość na insulinę, 1,0–1,9 jako zakres typowy dla zdrowych dorosłych, 2,0–2,5 jako zakres pośredni, a wartości powyżej 2,5 jako sugerujące insulinooporność, jednak opublikowane wartości progowe dla osób dorosłych wahają się od około 2,0 do 2,9 i zależą od laboratorium oraz badanej populacji.

Czy wysoki wskaźnik HOMA-IR oznacza, że mam insulinooporność?

Nie sam w sobie. Wskaźnik HOMA-IR jest wartością szacunkową o ograniczonej dokładności, a lekarz interpretuje go w połączeniu z masą ciała, obwodem talii, poziomem lipidów, ciśnieniem krwi, stężeniem glukozy i HbA1c. Pojedynczy wysoki wynik stanowi powód do dalszej oceny, a nie diagnozę.

Czy mogę obliczyć wskaźnik HOMA-IR na podstawie stężenia glukozy i insuliny po obciążeniu glukozowym?

Nie. Wzór HOMA-IR ma zastosowanie wyłącznie do stężenia glukozy na czczo i insuliny na czczo z tej samej próbki. Wartości zmierzone 1 lub 2 godziny po spożyciu napoju cukrowego ocenia się oddzielnie.

Jak przeliczyć stężenie insuliny z pmol/l na µU/ml?

Wartość w pmol/l należy podzielić przez 6. Na przykład 72 pmol/l to około 12 µU/ml. Jednostka mU/l jest tożsama z µU/ml, więc nie jest konieczne żadne przeliczanie.

Czy mogę użyć kalkulatora HOMA dla dziecka?

Można obliczyć ten wskaźnik, ale nie mają tu zastosowania przedziały wartości dla dorosłych. Wskaźnik HOMA-IR fizjologicznie wzrasta w okresie dojrzewania, a wartości graniczne dla dzieci zależą od wieku, płci i etapu dojrzewania, dlatego wynik powinien ocenić pediatra.

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 14 października 2026

Powiązane kalkulatory