Kalkulator spadku napięcia
Wynik
- Prąd obciążenia
- 16 A
- Straty mocy w przewodzie
- 109,7 W
- Maks. długość dla 3%
- 30,2 m
| Przekrój | ΔU [V] | ΔU [%] | Maks. długość (3%) |
|---|---|---|---|
| 0,75 mm² | 22,86 | 9,94 | 9 m |
| 1 mm² | 17,14 | 7,45 | 12 m |
| 1,5 mm² | 11,43 | 4,97 | 18 m |
| 2,5 mm² | 6,86 | 2,98 | 30 m |
| 4 mm² | 4,29 | 1,86 | 48 m |
| 6 mm² | 2,86 | 1,24 | 72 m |
| 10 mm² | 1,71 | 0,75 | 121 m |
Obliczenia krok po kroku
- ΔU = 2 · L · I · cos φ / (γ · S) = 2 · 30 · 16 · 1 / (56 · 2,5) = 6,857 V
- ΔU% = 6,857 / 230 × 100 = 2,98%
- Maks. długość = 30 m × 3% / 2,981% = 30,2 m
- Konduktywność γ: Cu 56, Al 34 m/(Ω·mm²). Wzór pomija reaktancję przewodów (dokładny dla przekrojów do ok. 50 mm²).
- PN-HD 60364-5-52 (zał. G) zaleca: od złącza do odbiornika maks. 3% dla oświetlenia i 5% dla innych odbiorników (instalacje zasilane z sieci nN); w praktyce projektowej w obwodach odbiorczych przyjmuje się zwykle 3%. Instalacje 12/24 V DC (fotowoltaika, oświetlenie LED) — zwykle do 3%.
Kalkulator spadku napięcia pokazuje, ile woltów traci się na trasie od rozdzielnicy do odbiornika. Wprowadź układ (jednofazowy 230 V, trójfazowy 400 V lub DC), prąd lub moc, długość przewodu w jedną stronę, przekrój żyły i materiał. Otrzymasz spadek napięcia w woltach i procentach, napięcie na końcu przewodu, moc traconą w postaci ciepła oraz największą długość przewodu mieszczącą się w limicie.
Jak korzystać z kalkulatora spadku napięcia
- Układ — jednofazowy, trójfazowy lub DC. Pole napięcia zmienia się odpowiednio: 230 V, 400 V między fazami lub napięcie instalacji prądu stałego, na przykład 12 V.
- Obciążenie — wprowadź prąd w amperach lub moc w kilowatach. W obwodach prądu przemiennego podaj też cos φ: 1 dla grzejników i innych odbiorników rezystancyjnych, około 0,8–0,9 dla silników.
- Długość przewodu — tylko w jedną stronę, od źródła do odbiornika. Przewód powrotny kalkulator uwzględnia sam.
- Przekrój żyły i materiał — miedź lub aluminium, od 0,5 do 240 mm².
- Dopuszczalny spadek napięcia — domyślnie 3%.
Tabela pod wynikiem porównuje sąsiednie przekroje, dzięki czemu od razu widać, który z nich mieści się w limicie. Aby dobrać przewód od podstaw, razem z obciążalnością prądową i wyłącznikiem nadprądowym, skorzystaj z kalkulatora przekroju kabla.
Wzór na spadek napięcia dla prądu przemiennego i stałego
Kalkulator wykorzystuje standardowe wzory, w których γ oznacza konduktywność (56 m/(Ω·mm²) dla miedzi, 34 dla aluminium), L – długość w jedną stronę, I – natężenie prądu, a S – przekrój żyły:
- DC: ΔU = 2 · L · I / (γ · S)
- Jednofazowy: ΔU = 2 · L · I · cos φ / (γ · S)
- Trójfazowy: ΔU = √3 · L · I · cos φ / (γ · S)
Procentowy spadek napięcia wynosi ΔU% = ΔU / U × 100. Współczynnik 2 wynika z faktu, że prąd przepływa tam i z powrotem przez dwa przewody. W symetrycznym obwodzie trójfazowym współczynnikiem jest √3, a procent liczy się względem napięcia międzyfazowego 400 V.
Wzory pomijają reaktancję przewodów, co jest dopuszczalne do przekroju około 50 mm². W przypadku większych przekrojów i długich linii zasilających rzeczywisty spadek napięcia jest wyższy, dlatego w projekcie stosuje się rezystancję i reaktancję na metr z danych producenta kabla.
Spadek napięcia na kablu 230 V — przykład: 16 A, 30 m, 2,5 mm²
Dla wartości domyślnych, czyli obwodu jednofazowego 230 V, prądu 16 A, 30 m przewodu miedzianego 2,5 mm² i cos φ = 1:
- ΔU = 2 · 30 · 16 / (56 · 2,5) = 6,857 V
- ΔU% = 6,857 / 230 × 100 = 2,98%, czyli nieco poniżej limitu 3%
- napięcie na końcu przewodu: 223,14 V
- straty mocy w przewodzie: 109,7 W
- maksymalna długość przy 3%: 30,2 m
To samo obciążenie na przewodzie 1,5 mm² daje 4,97%, a na 4 mm² tylko 1,86%. Te 110 W to ciepło, za które płacisz w każdej godzinie pracy z pełnym obciążeniem. Przewód 4 mm² zmniejszyłby straty do około 69 W.
Przykład trójfazowy: 32 A, 100 m, miedź 10 mm², cos φ 0,9 daje 8,908 V, czyli 2,23% z 400 V.
Dopuszczalny spadek napięcia — co mówią normy
Polskie przepisy nie określają jednego limitu spadku napięcia w instalacji w budynku. Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki (WT), nie podają takiej wartości, a wskazówki pochodzą z norm:
- PN-HD 60364-5-52, załącznik G — zalecany największy spadek od złącza do odbiornika w instalacjach zasilanych z publicznej sieci niskiego napięcia: 3% dla oświetlenia i 5% dla innych odbiorników.
- N SEP-E-002 — wytyczne Stowarzyszenia Elektryków Polskich dla budynków mieszkalnych: 3% od licznika do odbiornika.
- Napięcie w sieci — według rozporządzenia systemowego dla odbiorców z grup przyłączeniowych III–V 95% dziesięciominutowych średnich wartości napięcia z tygodnia musi mieścić się w przedziale ±10% napięcia znamionowego.
Ostatni punkt ma znaczenie w praktyce: gdy napięcie w sieci jest już przy dolnej granicy, dalszy spadek w instalacji może dać wrażliwemu urządzeniu zbyt niskie napięcie. Na szczególną uwagę zasługują silniki, ponieważ podczas rozruchu pobierają kilkukrotnie większy prąd od znamionowego, a spadek napięcia rośnie proporcjonalnie.
Obwody 12 V i 24 V DC — dlaczego spadek jest tak zauważalny
Te same stracone wolty znaczą dużo więcej przy niskim napięciu. Obwód 12 V z prądem 10 A na 5 m przewodu 2,5 mm² traci 0,714 V, co stanowi 5,95% i znacznie przekracza limit 3%. Na tej samej długości przewód 4 mm² nadal daje 3,72%, a dopiero 6 mm² obniża spadek do 2,48%.
Właśnie dlatego długie taśmy LED, instalacje w kamperach i łodziach oraz wyspowe systemy fotowoltaiczne wymagają grubych przewodów albo wyższego napięcia. Podwojenie napięcia z 12 V do 24 V zmniejsza prąd o połowę przy tej samej mocy, a procentowy spadek napięcia zmniejsza się czterokrotnie. Jeśli zasilasz taśmę LED, kalkulator LED podaje prąd i moc zasilacza.
Jak zmniejszyć spadek napięcia
- Zastosuj większy przekrój. Podwojenie przekroju zmniejsza spadek napięcia o połowę.
- Skróć trasę lub przenieś rozdzielnicę bliżej odbiornika.
- Zwiększ napięcie. Przy dużym odbiorniku w budynku gospodarczym problem często rozwiązuje zasilanie trójfazowe.
- Wybierz miedź zamiast aluminium. Na aluminium o tym samym przekroju spadek jest około 1,65 razy większy, ponieważ 56/34 = 1,65.
- Uważaj na długie przedłużacze. Cienki przewód na bębnie daje duży spadek napięcia, a zwinięty może się przegrzać.
Prace przy instalacji stałej wymagają odpowiednich uprawnień. Zmianę przekroju powinien wykonać elektryk, który sprawdzi też ochronę przeciwporażeniową, bo dłuższy lub cieńszy obwód zmienia impedancję pętli zwarcia — zobacz kalkulator impedancji pętli zwarcia.
Najczęstsze pytania
Jaki jest dopuszczalny spadek napięcia w domu?
Norma PN-HD 60364-5-52 zaleca od złącza do odbiornika do 3% dla oświetlenia i 5% dla innych odbiorników. N SEP-E-002 podaje 3% od licznika do odbiornika i tę wartość zwykle przyjmują projektanci.
Czy długość przewodu wpisać w jedną stronę, czy w obie?
W jedną stronę. Wzór zawiera już współczynnik 2 dla obwodów prądu stałego i jednofazowych oraz √3 dla obwodów trójfazowych.
Jak obliczyć spadek napięcia na rezystorze?
Skorzystaj z prawa Ohma: U = I · R. Kalkulator spadku napięcia służy do przewodów, a dla pojedynczego rezystora użyj kalkulatora prawa Ohma.
Dlaczego spadek napięcia jest większy przy 12 V niż przy 230 V?
Przy tej samej mocy prąd przy 12 V jest około 19 razy większy niż przy 230 V, a spadek odnosi się do znacznie niższego napięcia. Te same wolty to więc dużo większy procent.
Czy kalkulator działa dla przewodów aluminiowych?
Tak. Wybierz aluminium, a kalkulator przyjmie konduktywność 34 zamiast 56 m/(Ω·mm²).
Źródła
- PN-HD 60364-5-52:2011 Instalacje elektryczne niskiego napięcia — Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego — Oprzewodowanie
- Rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego, t.j. Dz.U. 2025 poz. 919
- Prawo budowlane, t.j. Dz.U. 2026 poz. 524
Ostatnia aktualizacja: 31 października 2026