Kalkulator wielomianów
Wynik
- Czy W(x) dzieli się przez P(x)?
- tak (reszta 0)
Obliczenia krok po kroku
- x³ : x = x²; x²·(x − 2) = x³ − 2x²; odejmujemy → −4x² + 11x − 6
- −4x² : x = −4x; −4x·(x − 2) = −4x² + 8x; odejmujemy → 3x − 6
- 3x : x = 3; 3·(x − 2) = 3x − 6; odejmujemy → 0
- Wynik: W(x) = (x − 2)·(x² − 4x + 3)
Kalkulator wielomianów dzieli wielomiany z resztą, stosuje schemat Hornera, wyznacza pierwiastki i rozkłada wielomian na czynniki, a także dodaje, odejmuje, mnoży i liczy pochodną. Dzielenie pokazuje wyraz po wyrazie, tak jak zapisuje się je na kartce, a schemat Hornera w tabeli. Dzięki temu strona służy do sprawdzania zadań z matury rozszerzonej i algebry na pierwszym roku studiów, a nie tylko do odczytania wyniku.
Jak korzystać z kalkulatora wielomianów
Wybierz działanie w polu Działanie i wpisz wielomian w polu W(x):
- Potęgi zapisuj znakiem ^: x^3 - 6x^2 + 11x - 6.
- Znak mnożenia można pominąć: 2x, 3x^2.
- Zmienna może być dowolną pojedynczą literą, a wynik zawsze jest zapisany z x. Wykładniki muszą być liczbami naturalnymi.
- Do dzielenia, mnożenia, dodawania i odejmowania potrzebny jest też P(x).
- Schemat Hornera wymaga liczby a z dzielnika x − a.
Wyrażenie takie jak sin(x) albo 1/x nie jest wielomianem i kończy się komunikatem o błędzie.
Dzielenie wielomianów krok po kroku
Dane domyślne: W(x) = x³ − 6x² + 11x − 6 i P(x) = x − 2.
- x³ : x = x². Mnożymy: x²·(x − 2) = x³ − 2x². Po odjęciu zostaje −4x² + 11x − 6.
- −4x² : x = −4x. Mnożymy: −4x·(x − 2) = −4x² + 8x. Po odjęciu zostaje 3x − 6.
- 3x : x = 3. Mnożymy: 3·(x − 2) = 3x − 6. Po odjęciu zostaje 0.
Wynik to Q(x) = x² − 4x + 3, a reszta wynosi 0, więc W(x) dzieli się przez x − 2.
Gdy dzielenie nie jest całkowite, kalkulator zapisuje wynik w postaci W(x) = P(x)·Q(x) + R(x). Podzielenie tego samego wielomianu przez x + 1 daje Q(x) = x² − 7x + 18 i resztę −24. Stopień reszty jest zawsze mniejszy od stopnia dzielnika.
Schemat Hornera: szybsze dzielenie przez x − a
Schemat Hornera dzieli wielomian przez x − a i przy okazji oblicza W(a). Zapisz współczynniki od najwyższej potęgi, przepisz pierwszy współczynnik, a potem powtarzaj: pomnóż przez a i dodaj kolejny współczynnik.
Dla W(x) = x³ − 6x² + 11x − 6 i a = 2:
| x³ | x² | x¹ | x⁰ | |
|---|---|---|---|---|
| Współczynniki | 1 | −6 | 11 | −6 |
| a = 2 | 1 | −4 | 3 | 0 |
Dolny wiersz daje współczynniki ilorazu x² − 4x + 3, a ostatnia liczba to reszta. Nie pomijaj potęg: jeśli brakuje jakiegoś wyrazu, jego współczynnik to 0 i musi znaleźć się w schemacie.
Dla a = 5 dolny wiersz to 1, −1, 6, 24, więc W(5) = 24, a W(x) = (x − 5)(x² − x + 6) + 24.
Twierdzenie o reszcie. Reszta z dzielenia W(x) przez x − a równa się W(a). Działa to też w drugą stronę: jeśli W(a) = 0, to W(x) dzieli się przez x − a (twierdzenie Bézouta). W poprzednim przykładzie dzielnikiem jest x + 1, więc a = −1, a W(−1) = −1 − 6 − 11 − 6 = −24, czyli tyle, ile reszta.
Pierwiastki wielomianu i rozkład na czynniki
Kalkulator najpierw szuka pierwiastków wymiernych. W wielomianie o współczynnikach całkowitych każdy taki pierwiastek ma postać p/q, gdzie p dzieli wyraz wolny, a q dzieli współczynnik przy najwyższej potędze. Po znalezieniu pierwiastka dzieli wielomian schematem Hornera, co obniża stopień. Pozostałe czynniki drugiego stopnia rozwiązuje przez wyróżnik Δ.
| W(x) | Rozkład | Pierwiastki rzeczywiste |
|---|---|---|
| x³ − 6x² + 11x − 6 | (x − 1)(x − 2)(x − 3) | 1; 2; 3 |
| x⁴ − 5x² + 4 | (x + 2)(x + 1)(x − 1)(x − 2) | −2; −1; 1; 2 |
| x³ − 3x + 2 | (x + 2)(x − 1)² | −2; 1 (dwukrotny) |
| x³ − 2x | x(x + √2)(x − √2) | −1,414214; 0; 1,414214 |
| x³ + x | x(x² + 1) | 0 |
Ostatni wielomian ma tylko jeden pierwiastek rzeczywisty, bo x² + 1 ma ujemny wyróżnik i nie rozkłada się w liczbach rzeczywistych. Kalkulator zaznacza to w krokach.
Pierwiastek dwukrotny oznacza, że wykres dotyka w tym punkcie osi x, ale jej nie przecina.
Mnożenie, dodawanie i pochodna wielomianu
Dla W(x) = x³ − 6x² + 11x − 6 i P(x) = x − 2:
| Działanie | Wynik | Stopień |
|---|---|---|
| W(x) + P(x) | x³ − 6x² + 12x − 8 | 3 |
| W(x) − P(x) | x³ − 6x² + 10x − 4 | 3 |
| W(x) · P(x) | x⁴ − 8x³ + 23x² − 28x + 12 | 4 |
| W′(x) | 3x² − 12x + 11 | 2 |
Przy dodawaniu i odejmowaniu łączysz współczynniki przy tych samych potęgach. Przy mnożeniu mnożysz każdy wyraz jednego wielomianu przez każdy wyraz drugiego i redukujesz wyrazy podobne. Stopień iloczynu to suma stopni. W pochodnej każdy wyraz axⁿ przechodzi w n·a·xⁿ⁻¹.
Pochodne innych funkcji policzysz w kalkulatorze pochodnych, a równania z różnymi typami wyrażeń w kalkulatorze równań.
Wielomiany w podstawie programowej
Podstawa programowa dla liceum i technikum dzieli wielomiany na dwa zakresy:
- Zakres podstawowy: uczeń dodaje, odejmuje i mnoży wielomiany jednej i wielu zmiennych oraz rozwiązuje równania W(x) = 0 dla wielomianów w postaci iloczynowej.
- Zakres rozszerzony: uczeń dzieli też wielomian jednej zmiennej przez x − a, rozkłada wielomiany na czynniki przez wyłączanie wspólnego czynnika i grupowanie, znajduje pierwiastki całkowite wielomianów o współczynnikach całkowitych oraz rozwiązuje równania i nierówności wielomianowe.
Wśród twierdzeń zakresu rozszerzonego wymieniono twierdzenie o reszcie z dzielenia przez x − a razem z rekurencyjnymi wzorami na współczynniki ilorazu i resztę (algorytm Hornera). Wielomian stopnia n ma co najwyżej n pierwiastków rzeczywistych.
Zgodnie z komunikatem dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o przyborach na egzaminy w 2027 r. na maturze z matematyki dozwolony jest wyłącznie kalkulator prosty, więc te rachunki trzeba umieć wykonać ręcznie. Ta strona służy do nauki i sprawdzania wyników.
Najczęstsze pytania
Czym różni się dzielenie pisemne od schematu Hornera?
Dzielenie pisemne działa dla każdego dzielnika. Schemat Hornera to skrót dla dzielników postaci x − a, który używa tylko współczynników. Oba dają ten sam iloraz i resztę.
Czy schematu Hornera można użyć przy dzielniku 2x − 1?
W tym trybie nie, bo oczekuje on postaci x − a. Wybierz dzielenie z P(x) = 2x − 1, które działa dla każdego dzielnika.
Co, jeśli wielomian nie ma pierwiastków wymiernych?
Kalkulator szuka pierwiastków rzeczywistych numerycznie i podaje ich wartości dziesiętne, a pozostały czynnik zostawia w rozkładzie. Jeśli pierwiastków rzeczywistych nie ma, informuje o tym.
Ile pierwiastków może mieć wielomian trzeciego stopnia?
Jeden, dwa lub trzy różne pierwiastki rzeczywiste. Zawsze ma co najmniej jeden, bo jego wykres musi przeciąć oś x.
Czy współczynniki mogą być ułamkami lub liczbami dziesiętnymi?
Tak. Liczby dziesiętne są dozwolone, a wyniki mogą mieć postać ułamków. Szukanie pierwiastków wymiernych zakłada współczynniki całkowite, więc przy dziesiętnych pierwiastki mogą być podane w postaci przybliżonej.
Czy kalkulator obsługuje wielomiany wielu zmiennych?
Nie, działa na wielomianach jednej zmiennej. Wyrażenie z dwiema zmiennymi nie zostanie potraktowane jako wielomian.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019), matematyka, wyrażenia algebraiczne i równania
- CKE: komunikat dyrektora CKE z 20 sierpnia 2026 r. o przyborach na egzaminy w 2027 r.
- Wolfram MathWorld: Horner’s Rule
- Wolfram MathWorld: Polynomial Remainder Theorem
Ostatnia aktualizacja: 1 listopada 2026