Kalkulatorów w serwisie: 513

Kalkulator pochodnych

Potęga ^, mnożenie * (można pominąć: 3x), funkcje: sin, cos, tg, ctg, ln, log, e^x, sqrt, arcsin, arctg, |x|.

Pozostałe litery traktujemy jak stałe (pochodna cząstkowa).

Wartość pochodnej i styczna w punkcie.

Wynik

f′(x)2x·sin(3x) + 3x²·cos(3x)
f′(1)
-2,687737
Styczna w punkcie (1; 0,14112)
y = −2,687737x + 2,828857
−4−3−2−10123456−40−2002040f(x)f′(x)
Obliczenia krok po kroku
  1. f(x) = x²·sin(3x)
  2. (x²·sin(3x))′ = 2x·sin(3x) + 3x²·cos(3x) — pochodna iloczynu: (f·g)′ = f′·g + f·g′
  3. (x²)′ = 2x — pochodna potęgi: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹
  4. (sin(3x))′ = 3cos(3x) — (sin u)′ = cos u, funkcja złożona: mnożymy przez pochodną wewnętrznej u′
  5. (3x)′ = 3 — stałą wyłączamy przed pochodną: (c·f)′ = c·f′
  6. Styczna: y = f′(x₀)(x − x₀) + f(x₀) = −2,687737·(x − 1) + 0,14112 → y = −2,687737x + 2,828857
  7. Wartość w punkcie: f′(1) = −2,687737
  • Wynik jest uproszczony automatycznie; równoważna postać w podręczniku może wyglądać inaczej (np. po wyciągnięciu czynnika przed nawias).

Kalkulator pochodnych oblicza pochodną funkcji w sposób symboliczny — pierwszą, drugą, trzecią lub czwartą pochodną — oraz pokazuje, która reguła została zastosowana na każdym etapie: reguła iloczynu, ilorazu lub łańcuchowa. Oblicza również pochodne cząstkowe, wartość pochodnej w punkcie oraz równanie stycznej, a także rysuje funkcję wraz z jej pochodną. Kalkulator jest bezpłatny i nie wymaga rejestracji.

Jak korzystać z kalkulatora

  1. W polu Funkcja f(x) wpisz funkcję, np. „x^3 - 2x + ln(x)”:
  • potęgi oznaczamy symbolem ^ (x^2), mnożenie symbolem * lub bez znaku (3x, 2sin(x)),
  • funkcje: sin, cos, tg, ctg, ln, log, e^x, sqrt (pierwiastki kwadratowe), arcsin, arctg, |x| (wartość bezwzględna),
  • nawiasy wokół argumentów funkcji: sin(3x), e^(2x).
  1. W polu Zmienna różniczkowania wprowadź zmienną (domyślnie x). Inne litery są traktowane jako stałe — daje to pochodną cząstkową.
  2. Wybierz rzęd pochodnej: pierwszą f′, drugą f″, trzecią f‴ lub czwartą f⁽⁴⁾.
  3. Opcjonalnie wprowadź punkt x₀ — kalkulator poda wartość pochodnej, a w przypadku pierwszej pochodnej również równanie stycznej w tym punkcie.

Wynik zawiera pochodną, opis zastosowanych reguł, pochodne niższych rzędów oraz wykres funkcji i jej pochodnej.

Zasady różniczkowania

Kalkulator stosuje te same zasady, co broszura CKE „Wybrane wzory matematyczne”:

  • suma i różnica: (f ± g)′ = f′ ± g′,
  • wielokrotność stałej: (c·f)′ = c·f′,
  • iloczyn: (f·g)′ = f′·g + f·g′,
  • iloraz: (f/g)′ = (f′·g − f·g′)/g², gdzie g ≠ 0,
  • funkcja złożona (reguła łańcuchowa): [f(g(x))]′ = f′(g(x))·g′(x).

Pochodne funkcji podstawowych:

  • (c)′ = 0, (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹, (1/x)′ = −1/x², (√x)′ = 1/(2√x),
  • (sin x)′ = cos x, (cos x)′ = −sin x, (tg x)′ = 1/cos²x,
  • (eˣ)′ = eˣ, (ln x)′ = 1/x, (aˣ)′ = aˣ·ln a.

Wzory trygonometryczne obowiązują dla kątów wyrażonych w radianach — dlatego wartości w danym punkcie oblicza się w radianach.

Przykład: pochodna krok po kroku

Funkcja przykładowa: f(x) = x²·sin(3x), punkt x₀ = 1.

  1. Funkcja jest iloczynem, więc ma zastosowanie reguła iloczynu: (x²·sin(3x))′ = (x²)′·sin(3x) + x²·(sin(3x))′.
  2. (x²)′ = 2x — reguła potęgowa.
  3. (sin(3x))′ = cos(3x)·(3x)′ = 3cos(3x) — reguła łańcuchowa: pochodna funkcji zewnętrznej pomnożona przez pochodną funkcji wewnętrznej.
  4. Wynik: f′(x) = 2x·sin(3x) + 3x²·cos(3x).
  5. Wartość w punkcie x₀ = 1: f′(1) = 2·sin 3 + 3·cos 3 ≈ −2,687737.
  6. Prosta styczna: f(1) = sin 3 ≈ 0,14112, więc y = −2,687737·(x − 1) + 0,14112 → y = −2,687737x + 2,828857.

Pochodna drugiego rzędu to f″(x) = 2sin(3x) + 12x·cos(3x) − 9x²·sin(3x); f″(1) ≈ −12,86775. Kalkulator automatycznie upraszcza wyniki, ale postać może różnić się od tej podanej w podręczniku.

Pochodna w punkcie i prosta styczna

Wartość pochodnej w punkcie x₀ to nachylenie prostej stycznej do wykresu w tym punkcie. Równanie prostej stycznej ma postać:

y = f′(x₀)·(x − x₀) + f(x₀)

Przykład: f(x) = x³ − 2x² + 5x − 7 dla x₀ = 2:

  • f′(x) = 3x² − 4x + 5,
  • f′(2) = 12 − 8 + 5 = 9, f(2) = 8 − 8 + 10 − 7 = 3,
  • prosta styczna: y = 9(x − 2) + 3 → y = 9x − 15.

Pochodna służy do badania funkcji: tam, gdzie f′ jest dodatnia, funkcja jest rosnąca; tam, gdzie jest ujemna, funkcja jest malejąca; punkty ekstremalne mogą występować tam, gdzie f′ = 0. Są to typowe zadania na maturze rozszerzonej oraz w zadaniach dotyczących optymalizacji.

Więcej przykładów: iloraz, funkcja wykładnicza, pierwiastki

  • Iloraz: f(x) = ln(x)/x → f′(x) = (1 − ln(x))/x². Dla x₀ = 1: f′(1) = 1, f(1) = 0, prosta styczna y = x − 1.
  • Funkcja wykładnicza i iloczyn: f(x) = e^(2x)·cos(x) → f′(x) = 2e^(2x)·cos(x) − e^(2x)·sin(x). Dla x₀ = 0: f′(0) = 2, prosta styczna y = 2x + 1.
  • Pierwiastek funkcji złożonej: f(x) = √(x² + 1) → f′(x) = x/√(x² + 1). W punkcie x₀ = 0 pochodna wynosi 0 — prosta styczna y = 1 jest pozioma, ponieważ funkcja ma tam minimum.
  • Tangens: f(x) = tg(x) → f′(x) = 1/cos²(x); f′(0) = 1.

Kalkulator sprawdza też dziedzinę: jeśli punkt x₀ nie należy do dziedziny funkcji (np. x₀ = −1 dla ln(x), która jest określona tylko dla x większych od 0), zamiast liczby pokazuje „nieokreślona” i ostrzeżenie, że pochodna w tym punkcie nie istnieje — choć sam wzór 1/x dałby wartość −1.

Pochodne cząstkowe

W przypadku funkcji wielu zmiennych pochodną cząstkową względem jednej zmiennej oblicza się, traktując wszystkie pozostałe zmienne jako stałe. W kalkulatorze należy wprowadzić funkcję i wpisać wybraną zmienną w polu Zmienna różniczkowania.

Przykład: f(x, y) = x²y + y³:

  • względem y: ∂f/∂y = x² + 3y² (x² jest stałym współczynnikiem y, a (y³)′ = 3y²),
  • względem x: ∂f/∂x = 2xy (y³ jest stałą, więc jej pochodna wynosi 0).

Kalkulator oznacza wynik symbolem f′ i dodaje uwagę, że pozostałe symbole zostały potraktowane jako stałe. Drugie pochodne cząstkowe względem tej samej zmiennej można uzyskać, wybierając drugiego rzędu. Wartość w punkcie oraz wykres są dostępne tylko dla funkcji jednej zmiennej.

Pochodne i równania różniczkowe

Równanie różniczkowe to równanie, w którym niewiadomą jest funkcja, a w równaniu występują jej pochodne, np. y′ = 2y. Ten kalkulator nie rozwiązuje równań różniczkowych, ale pomaga sprawdzić poprawność rozwiązania: należy podstawić proponowaną funkcję i porównać pochodne.

Przykład: Czy y = e^(2x) jest rozwiązaniem równania y′ = 2y? Kalkulator podaje (e^(2x))′ = 2e^(2x), co wynosi dokładnie 2y — a więc tak. W ten sam sposób można sprawdzić drugą pochodną dla równań takich jak y″ + y = 0 (np. dla y = sin x, y″ = −sin x).

Całkowanie jest operacją odwrotną do różniczkowania — aby znaleźć pierwotne, użyj kalkulatora całkowego, a w przypadku granic — kalkulatora granic.

Najczęstsze pytania

Jak obliczyć pochodną iloczynu?

Zastosuj regułę iloczynu: (f·g)′ = f′·g + f·g′. Dla x²·sin(3x) pochodna wynosi 2x·sin(3x) + 3x²·cos(3x).

Czym jest reguła łańcuchowa?

Pochodna funkcji złożonej to iloczyn pochodnej funkcji zewnętrznej i pochodnej funkcji wewnętrznej. Dla funkcji sin(3x): cos(3x) · 3 = 3cos(3x).

Jak znaleźć równanie stycznej?

Oblicz f′(x₀) i f(x₀), a następnie podstaw je do wyrażenia y = f′(x₀)(x − x₀) + f(x₀). Dla wyrażenia x³ − 2x² + 5x − 7 przy x₀ = 2 prosta styczna ma postać y = 9x − 15.

Jak obliczyć pochodną cząstkową?

Wszystkie zmienne oprócz wybranej traktuj jako stałe. Dla wyrażenia x²y + y³ pochodna cząstkowa względem y wynosi x² + 3y², a względem x – 2xy.

Czy kalkulator potrafi rozwiązywać równania różniczkowe?

Nie. Oblicza on pochodne, co pozwala sprawdzić, czy dana funkcja spełnia równanie różniczkowe, na przykład czy y = e^(2x) spełnia warunek y′ = 2y.

Dlaczego mój wynik różni się od tego z podręcznika?

Tę samą pochodną można zapisać w kilku równoważnych postaciach, na przykład poprzez wyjęcie czynnika z nawiasów. Kalkulator automatycznie upraszcza wynik, ale nie zawsze do postaci podanej w podręczniku.

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 19 października 2026

Powiązane kalkulatory