Kalkulator proporcji
Wynik
- Współczynnik proporcjonalności b/a
- 4
Obliczenia krok po kroku
- Proporcja: 3 : 12 = 5 : x (wielkości wprost proporcjonalne — rosną razem)
- Mnożymy „na krzyż”: 3 · x = 12 · 5
- x = 12 · 5 ÷ 3 = 60 ÷ 3 = 20
- Reguła trzech: jeśli a odpowiada b, to c odpowiada x = b·c/a.
Kalkulator proporcji rozwiązuje proporcje metodą mnożenia na krzyż, oblicza proporcje odwrotne, dzieli mieszankę zgodnie ze stosunkiem, np. 1:4 lub 2:3:5, przelicza przepis na inną liczbę porcji oraz dzieli odcinek zgodnie ze złotym podziałem. Każdy wynik zawiera obliczenia krok po kroku. Kalkulator jest bezpłatny i nie wymaga rejestracji.
Jak korzystać z kalkulatora
Wybierz rodzaj proporcji:
- a : b = c : x (proporcja bezpośrednia) — wprowadź wartości a, b i c; kalkulator obliczy wartość x,
- proporcja odwrotna (więcej jednego oznacza mniej drugiego) — np. więcej pracowników, mniej dni,
- stosunek mieszania / rozcieńczania — wprowadź stosunek składników (np. 1:4 lub 2:3:5), całkowitą ilość mieszaniny oraz jednostkę miary,
- skalowanie przepisu — wprowadź ilości składników (po jednym w każdym wierszu), liczbę porcji w przepisie oraz liczbę potrzebnych porcji,
- złoty podział — wprowadź długość odcinka.
Wyniki są wyświetlane z dokładnością do 6 miejsc po przecinku wraz z kolejnymi krokami obliczeń.
Proporcja bezpośrednia – mnożenie na krzyż
Dwie wielkości są współmierne, gdy rosną razem: dwukrotny wzrost jednej oznacza dwukrotny wzrost drugiej (ilość towaru i jego cena, odległość i paliwo). Proporcję a : b = c : x rozwiązuje się poprzez mnożenie „na krzyż”:
a · x = b · c, więc x = b · c ÷ a
Nazywamy to również regułą trzech: jeśli a odpowiada b, to c odpowiada x.
Wartości domyślne: 3 : 12 = 5 : x
- 3 · x = 12 · 5,
- x = 60 ÷ 3 = 20,
- współczynnik proporcjonalności b/a = 4.
W praktyce: jeśli 3 kg jabłek kosztuje 12 zł, to 5 kg kosztuje 20 zł.
Proporcja odwrotna
Dwie wielkości są odwrotnie proporcjonalne, gdy jedna rośnie, a druga maleje w tym samym stosunku, a ich iloczyn jest stały: a · b = c · x.
Przykład z wartościami domyślnymi: 3 pracowników wykonuje pracę w ciągu 12 dni. Ile czasu zajmie to 5 pracownikom pracującym w tym samym tempie?
- iloczyn: 3 · 12 = 36 dni roboczych,
- x = 36 ÷ 5 = 7,2 dnia.
Inne przykłady odwrotnej proporcjonalności: prędkość i czas pokonania tej samej odległości lub liczba osób i ilość jedzenia na osobę. Przed obliczeniami zadaj sobie pytanie: jeśli jedna wielkość podwoi się, to czy druga podwoi się (proporcjonalnie), czy zmniejszy się o połowę (odwrotnie proporcjonalnie)?
Współczynniki rozcieńczenia – co oznacza stosunek 1:4
Stosunek 1:4 oznacza 1 część pierwszego składnika na 4 części drugiego — łącznie 5 części. Nie jest to to samo, co 1/4 całości.
Wartości domyślne: 5 l mieszaniny w stosunku 1:4 (np. koncentrat : woda):
- suma części: 1 + 4 = 5,
- jedna część = 5 l ÷ 5 = 1 l,
- koncentrat: 1 l, woda: 4 l,
- udział koncentratu w mieszaninie wynosi 20%.
Należy uważać na sposób zapisu. Na większości etykiet produktów (środki czyszczące, nawozy, koncentraty płynów do spryskiwaczy) stosunek 1:4 oznacza 1 część koncentratu plus 4 części wody. Jednak w niektórych protokołach laboratoryjnych „rozcieńczenie 1:4” oznacza 1 część próbki na 4 części roztworu końcowego (1 + 3). Jeśli instrukcje nie są jasne, sprawdź, czy odnoszą się do ilości dodanej wody, czy do całkowitej ilości mieszaniny.
W przypadku dużych proporcji różnica jest niewielka: dla stosunku 1:100 i 1 l mieszaniny potrzeba 9,9 ml koncentratu i 990,1 ml wody — czyli prawie tyle samo, co 10 ml na litr wody.
Mieszaniny kilku składników
Kalkulator dzieli mieszaninę na dowolną liczbę składników. Wprowadź proporcje, używając dwukropków, np. 1:2:3, oraz całkowitą masę.
Przykład: 12 kg mieszaniny w proporcjach 1:2:3:
- suma części: 1 + 2 + 3 = 6,
- jedna część = 12 kg ÷ 6 = 2 kg,
- składniki: 2 kg, 4 kg i 6 kg (udziały 16,67%, 33,33% i 50%).
W tabeli podano ilość i udział procentowy każdego składnika. Metoda ta sprawdza się w przypadku każdej mieszanki o określonym stosunku: zaprawy murarskiej, nawozu, paliwa do silników dwusuwowych czy napoju. W przypadku betonu kalkulator betonu podaje również ilości cementu, piasku, żwiru i wody dla danej objętości.
Współczynniki mieszania farb i lakierów
Lakiery, farby i żywice dwuskładnikowe miesza się z utwardzaczem (a czasem z rozcieńczalnikiem) w proporcjach podanych w karcie technicznej produktu, np. 2:1, 3:1 lub 4:1.
Przykład: 600 ml lakieru w proporcji 2:1 (lakier : utwardzacz):
- suma części: 2 + 1 = 3,
- jedna część = 600 ml ÷ 3 = 200 ml,
- lakier: 400 ml, utwardzacz: 200 ml.
W karcie technicznej podano, czy proporcja odnosi się do objętości, czy do masy — daje to różne wyniki, ponieważ składniki mają różną gęstość. Jeśli rozcieńczalnik jest podany w procentach (np. 10%), należy sprawdzić, czy odnosi się on wyłącznie do lakieru, czy do lakieru z utwardzaczem.
Dostosowanie przepisu do innej liczby porcji
Aby skalować przepis, wszystkie składniki mnoży się przez ten sam współczynnik: współczynnik = liczba potrzebnych porcji ÷ liczba porcji w przepisie.
Wartości domyślne: przepis na 4 porcje, potrzebujesz 6:
- współczynnik = 6 ÷ 4 = 1,5,
- 500 → 750, 250 → 375, 2 → 3, 100 → 150.
Praktyczne wskazówki:
- czas pieczenia lub gotowania nie zmienia się proporcjonalnie do ilości — sprawdź go, gdy potrawa jest w piekarniku,
- przy większej ilości potrzebna jest większa forma: jej powierzchnia powinna wzrosnąć o ten współczynnik, a nie jej średnica,
- zaokrąglij liczbę jajek lub innych całych składników do rozsądnej liczby.
Aby przeliczyć miarki, łyżki i gramy, skorzystaj z przelicznika przepisów.
Współczynniki proporcji ekranu i obrazu
Proporcje ekranu, zdjęcia lub filmu (16:9, 4:3, 3:2, 21:9) to również stosunek wymiarów. Aby obliczyć wysokość dla danej szerokości, należy skorzystać z wzoru a : b = c : x: należy wprowadzić proporcje jako a i b, a szerokość jako c.
- 16 : 9 = 1920 : x → x = 9 · 1920 ÷ 16 = 1080 (rozdzielczość Full HD 1920 × 1080),
- 4 : 3 = 1024 : x → x = 768,
- 3 : 2 = 6000 : x → x = 4000 (typowe zdjęcie z aparatu).
Ta sama metoda pozwala skalować obraz bez jego zniekształcania: nowa szerokość i wysokość muszą zachować pierwotny stosunek boków.
Złoty podział
Odcinek jest podzielony w złotym stosunku, gdy całość ma taki sam stosunek do dłuższej części, jak dłuższa część do krótszej. Stosunek ten to liczba złota:
φ = (1 + √5) ÷ 2 ≈ 1,618034
Wartości domyślne: odcinek o długości 100 (np. cm):
- dłuższa część a = 100 ÷ φ = 61,8034,
- krótsza część b = 100 − 61,8034 = 38,1966 (b = a ÷ φ),
- odcinek dłuższy o współczynnik złotego podziału: 100 · φ = 161,8034.
Złoty podział jest wykorzystywany w projektowaniu, fotografii i architekturze do rozmieszczania elementów w harmonijnych proporcjach — jego uproszczoną wersją jest „zasada trójpodziału”.
Najczęstsze pytania
Jak rozwiązać proporcję?
Pomnóż na krzyż. Dla 3 : 12 = 5 : x otrzymujesz 3 · x = 12 · 5, więc x = 60 ÷ 3 = 20.
Co oznacza stosunek 1:4?
Zazwyczaj 1 część pierwszego składnika na 4 części drugiego, łącznie 5 części. Dla 5 l mieszaniny oznacza to 1 l koncentratu i 4 l wody.
Jak rozpoznać, czy proporcja jest bezpośrednia, czy odwrotna?
Zastanów się, co się stanie, gdy jedna z wielkości podwoi się. Jeśli druga również się podwoi, proporcja jest bezpośrednia. Jeśli zmniejszy się o połowę, proporcja jest odwrotna, a iloczyn tych wielkości pozostaje stały.
Jak przeliczyć przepis z 4 na 6 porcji?
Pomnóż każdą składnikową przez 6 ÷ 4 = 1,5. Na przykład 500 g mąki stanie się 750 g.
Jaka jest wysokość obrazu o proporcjach 16:9 i szerokości 1920 pikseli?
1080 pikseli: 9 · 1920 ÷ 16 = 1080.
Jaka jest wartość złotego podziału?
φ = (1 + √5) ÷ 2 ≈ 1,618034. Odcinek o długości 100, podzielony zgodnie ze złotym podziałem, składa się z części o długościach 61,8034 i 38,1966.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2017 poz. 356, z późn. zm.) – matematyka: proporcjonalność prosta
- LabCE: Proste rozcieńczenia – stosunek rozcieńczenia i współczynnik rozcieńczenia
Ostatnia aktualizacja: 19 października 2026