Kalkulator wolnego testosteronu
Wynik
- Wolny testosteron
- 78,9 pg/ml
- Testosteron biodostępny (wolny + związany z albuminą)
- 6,41 nmol/l
- Testosteron całkowity
- 15 nmol/l
| Parametr | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| Testosteron całkowity | ok. 8,6–29 nmol/l | ok. 0,3–1,7 nmol/l |
| Wolny testosteron (Vermeulen) | niedobór prawdopodobny < 225 pmol/l (65 pg/ml) | zależnie od laboratorium |
| FAI | ok. 35–93% | < 5–7% (wyżej — hiperandrogenizm, np. PCOS) |
Obliczenia krok po kroku
- TT = 15 nmol/l
- N = 1 + K_alb × [albumina] = 1 + 3,6·10⁴ × 43/69 000 = 23,435
- FT z równania kwadratowego Vermeulena (K_SHBG = 10⁹ l/mol): 274 pmol/l = 78,9 pg/ml
- FAI = 100 × 15 ÷ 40 = 37,5%
- Wzór Vermeulena (J Clin Endocrinol Metab 1999) — standard obliczania wolnego testosteronu, zalecany m.in. przez Endocrine Society. Próg ok. 225 pmol/l (65 pg/ml) u mężczyzn wg EAU/European Male Ageing Study — orientacyjny.
- Testosteron oznacza się rano (7–11) na czczo; niski wynik należy potwierdzić drugim pomiarem. FAI jest mniej wiarygodny u mężczyzn, częściej stosuje się go u kobiet (PCOS).
- Wynik ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji endokrynologicznej/andrologicznej.
Kalkulator testosteronu oblicza poziom testosteronu wolnego na podstawie trzech wyników badań krwi: testosteronu całkowitego, SHBG i albuminy. Wykorzystuje on równanie Vermeulena, czyli standardową metodę zalecaną przez stowarzyszenia endokrynologiczne w sytuacjach, gdy poziom testosteronu wolnego nie jest mierzony bezpośrednio. Otrzymasz również wartość testosteronu biodostępnego, procentową zawartość testosteronu wolnego oraz wskaźnik FAI (wskaźnik wolnych androgenów), który jest stosowany głównie u kobiet, na przykład w przypadku podejrzenia zespołu policystycznych jajników (PCOS). Wartość testosteronu można wprowadzić w nmol/l, ng/ml lub ng/dl. Wynik pomaga w interpretacji wyników badań laboratoryjnych, jednak diagnozę niskiego lub wysokiego poziomu testosteronu stawia endokrynolog lub androlog.
Jak korzystać z kalkulatora wolnego testosteronu
- Testosteron całkowity – wprowadź wynik i wybierz jednostkę z wydruku laboratorium. Polskie laboratoria stosują nmol/l lub ng/ml; źródła amerykańskie często podają ng/dl (1 ng/ml = 3,467 nmol/l, 1 ng/dl = 0,03467 nmol/l).
- SHBG (globulina wiążąca hormony płciowe) w nmol/l – wynik ten musi pochodzić z tej samej próbki krwi lub przynajmniej z tego samego okresu.
- Albumina w g/l – jeśli nie masz tego wyniku, wpisz 43 g/l. U osób zdrowych albumina wpływa na wynik tylko nieznacznie.
- Płeć – ma wpływ wyłącznie na interpretację wyników; wzór obliczeniowy pozostaje ten sam.
Głównymi wynikami są wolny testosteron w pmol/l i pg/ml, jego procentowy udział w całkowitym testosteronie oraz wskaźnik FAI. Poniżej znajdziesz również testosteron biodostępny (wolny plus związany z albuminą) w nmol/l, całkowity testosteron przeliczony na nmol/l oraz tabelę typowych wartości dla osób dorosłych.
Jak obliczyć wolny testosteron – wzór Vermeulena i wskaźnik FAI
We krwi tylko około 1–3% testosteronu występuje w postaci wolnej. Około połowa jest silnie związana z SHBG i nieaktywna, a reszta jest słabo związana z albuminą. Testosteron wolny i związany z albuminą razem tworzą testosteron biodostępny, który dociera do tkanek.
Bezpośredni pomiar wolnego testosteronu (dializa równowagowa) jest kosztowny, a tanie oznaczenia immunochemiczne „wolnego testosteronu” są mało wiarygodne. Dlatego Towarzystwo Endokrynologiczne (Endocrine Society) oraz Europejska Akademia Andrologii zalecają jego obliczanie za pomocą równania Vermeulena (J Clin Endocrinol Metab 1999). Równanie to opisuje równowagę wiązania za pomocą dwóch stałych: K(SHBG) = 1 × 10⁹ l/mol oraz K(albumina) = 3,6 × 10⁴ l/mol. Stężenie wolnego testosteronu jest wynikiem rozwiązania równania kwadratowego – kalkulator oblicza je za Ciebie.
FAI = 100 × testosteron całkowity ÷ SHBG (oba w nmol/l). Jest to prosty stosunek, a nie ilość hormonu. U kobiet stanowi on użyteczny marker hiperandrogenizmu, u mężczyzn jest mniej wiarygodny, ponieważ SHBG ma większy wpływ na wynik.
Przelicznik wolnego testosteronu: 1 pmol/l = 0,2884 pg/ml.
Przykład: wolny testosteron przy 15 nmol/l i SHBG 40
Wartości domyślne: mężczyzna, testosteron całkowity 15 nmol/l, SHBG 40 nmol/l, albumina 43 g/l.
- Współczynnik albuminy: N = 1 + 3,6·10⁴ × 43 ÷ 69 000 = 23,4
- Równanie Vermeulena → testosteron wolny = 274 pmol/l = 78,9 pg/ml
- Odsetek testosteronu wolnego: 0,274 ÷ 15 × 100 = 1,82%
- Testosteron biodostępny: 6,41 nmol/l
- FAI = 100 × 15 ÷ 40 = 37,5%
Wolny testosteron jest powyżej orientacyjnego progu 225 pmol/l – wynik nie wskazuje na niedobór.
Więcej przykładów (albumina 43 g/l):
| Osoba | T całkowity | SHBG | T wolny | FAI |
|---|---|---|---|---|
| mężczyzna | 9 nmol/l | 55 nmol/l | 124 pmol/l (35,9 pg/ml) | 16,4% |
| mężczyzna | 450 ng/dl (15,6 nmol/l) | 35 nmol/l | 311 pmol/l (89,8 pg/ml) | 44,6% |
| kobieta | 2,2 nmol/l | 30 nmol/l | 42 pmol/l (12,1 pg/ml) | 7,3% |
Pierwszy przykład pokazuje, dlaczego SHBG ma znaczenie: całkowity poziom testosteronu wynoszący 9 nmol/l mieści się w szarej strefie, ale przy wysokim poziomie SHBG poziom testosteronu wolnego jest wyraźnie niski.
Normy testosteronu – wolny testosteron w pg/ml i FAI u mężczyzn i kobiet
Zakresy referencyjne zależą od laboratorium i metody, dlatego zawsze wiąże zakres podany na Twoim wyniku. Wartości orientacyjne dla osób dorosłych:
| Parametr | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| Testosteron całkowity | około 8,6–29 nmol/l (2,5–8,4 ng/ml) | około 0,3–1,7 nmol/l |
| Testosteron wolny (obliczony) | prawdopodobny niedobór poniżej 225 pmol/l (65 pg/ml) | zależy od laboratorium |
| FAI | około 35–93% | poniżej około 5–7% |
U mężczyzn wytyczne Europejskiego Towarzystwa Urologicznego (EAU) uznają poziom testosteronu całkowitego poniżej 12 nmol/l (3,5 ng/ml) w połączeniu z objawami za wskazanie do dalszych badań, a poziom testosteronu wolnego poniżej około 225 pmol/l przemawia za rozpoznaniem hipogonadyzmu. Wartości od 8 do 12 nmol/l to szara strefa – w tym przypadku obliczenie poziomu testosteronu wolnego jest najbardziej pomocne.
U kobiet wskaźnik FAI powyżej około 5–7% lub wysoki poziom testosteronu wolnego wskazuje na hiperandrogenizm – najczęściej na zespół policystycznych jajników (PCOS), rzadziej na inne przyczyny wymagające diagnozy.
Kiedy badać testosteron – przygotowanie i co wpływa na wynik
- Pora dnia: poziom testosteronu jest najwyższy rano. Krew należy pobrać między godz. 7:00 a 11:00, najlepiej na czczo – posiłek może obniżyć wynik.
- Powtórzenie badania: pojedynczy niski wynik należy potwierdzić drugim pomiarem wykonanym innego dnia przed postawieniem jakiejkolwiek diagnozy.
- Poziom SHBG wzrasta wraz z wiekiem, w przypadku nadczynności tarczycy, chorób wątroby, pod wpływem estrogenów oraz niektórych leków przeciwpadaczkowych. Poziom SHBG spada w przypadku otyłości, insulinooporności, cukrzycy typu 2, niedoczynności tarczycy oraz pod wpływem sterydów anabolicznych.
- Czynniki krótkotrwałe: ostra choroba, brak snu, intensywny trening oraz znaczne ograniczenie kalorii mogą tymczasowo obniżyć poziom testosteronu.
- Kobiety: badanie należy wykonać we wczesnej fazie folikularnej (dni 2–5 cyklu). Hormonalna antykoncepcja podnosi poziom SHBG i obniża wskaźnik FAI.
Testosteron i SHBG nie wchodzą w skład podstawowych badań laboratoryjnych, które lekarz pierwszego kontaktu (POZ) może zlecić w ramach NFZ. Zazwyczaj zleca je endokrynolog, androlog, urolog lub ginekolog; prywatnie każde z tych badań kosztuje około 30–70 zł.
Przelicznik testosteronu – nmol/l, ng/ml, ng/dl i pg/ml
Jednostki testosteronu różnią się w zależności od laboratorium i kraju, dlatego kalkulator pełni również funkcję przelicznika:
| Od | Do | Pomnóż przez |
|---|---|---|
| ng/ml | nmol/l | 3,467 |
| ng/dl | nmol/l | 0,03467 |
| nmol/l | ng/ml | 0,2884 |
| nmol/l | ng/dl | 28,84 |
| wolny T pmol/l | pg/ml | 0,2884 |
Przykład: 5 ng/ml × 3,467 = 17,3 nmol/l; 450 ng/dl × 0,03467 = 15,6 nmol/l.
Stosunek estradiolu do testosteronu jest czasami omawiany w przypadku mężczyzn z otyłością lub poddanych terapii testosteronem, jednak nie ma ustalonego zakresu referencyjnego dla tego wskaźnika, a kalkulator go nie oblicza. Terapia testosteronem jest dostępna w Polsce wyłącznie na receptę, po rozpoznaniu hipogonadyzmu; stosowanie testosteronu bez wskazań medycznych hamuje wytwarzanie własnych hormonów i płodność.
Najczęstsze pytania
Jaki jest prawidłowy poziom wolnego testosteronu u mężczyzny?
Obliczone za pomocą równania Vermeulena wartości powyżej około 225 pmol/l (65 pg/ml) zazwyczaj wykluczają niedobór. Niższe wartości w połączeniu z objawami stanowią powód do wizyty u endokrynologa lub androloga.
Co oznacza FAI?
Wskaźnik wolnych androgenów (FAI) wynosi 100 × testosteron całkowity ÷ SHBG. U kobiet FAI powyżej około 5–7% sugeruje hiperandrogenizm, najczęściej zespół policystycznych jajników (PCOS). U mężczyzn jest on mniej wiarygodny niż obliczony poziom wolnego testosteronu.
Jak przeliczyć ng/ml na nmol/l?
Należy pomnożyć przez 3,467. Na przykład 4 ng/ml to 13,9 nmol/l. W przypadku ng/dl należy pomnożyć przez 0,03467.
Czy mogę obliczyć poziom wolnego testosteronu bez uwzględnienia albuminy?
Tak. Jeśli nie masz wyniku albuminy, użyj wartości 43 g/l. U osób zdrowych zmienia to wynik tylko nieznacznie; większe znaczenie ma niski poziom albuminy (np. w chorobach wątroby).
Czy poziom testosteronu całkowitego wynoszący 10 nmol/l jest niski?
Wartość ta mieści się w szarej strefie (8–12 nmol/l). Odpowiedź zależy od stężenia SHBG: przy stężeniu SHBG wynoszącym 20 nmol/l poziom wolnego testosteronu jest w normie, natomiast przy stężeniu SHBG wynoszącym 60 nmol/l jest prawdopodobnie obniżony.
Źródła
- Vermeulen A., Verdonck L., Kaufman J.M., A critical evaluation of simple methods for the estimation of free testosterone in serum, J Clin Endocrinol Metab 1999;84:3666–3672
- European Association of Urology – wytyczne dotyczące zdrowia seksualnego i rozrodczego (hipogonadyzm męski)
- Bhasin S. i in., Testosterone Therapy in Men With Hypogonadism: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline, J Clin Endocrinol Metab 2018;103:1715–1744
Ostatnia aktualizacja: 2 listopada 2026