Kalkulator parametrów skrawania (obroty, posuw)
Wynik
- Wydajność objętościowa Q
- 9,55 cm³/min
- Moc skrawania (orientacyjnie)
- 0,32 kW
- Czas obróbki6,3 s
- 0,105 min
- Typowe vc dla: stal konstrukcyjna (S235, C45)
- HSS ~25, węglik ~150 m/min
Obliczenia krok po kroku
- n = 1000 · vc / (π · D) = 1000 · 150 / (π · 10) = 4 775 obr./min
- vf = fz · z · n = 0,05 · 4 · 4 775 = 954,9 mm/min
- Q = ap · ae · vf / 1000 = 2 · 5 · 954,9 / 1000 = 9,55 cm³/min
- Pc ≈ Q · kc / 60 000 = 9,55 · 2000 / 60 000 = 0,32 kW; t = L / vf = 0,105 min
- Wynik orientacyjny: zakresy vc i opór właściwy kc są uśrednione — dobieraj parametry wg katalogu producenta narzędzia (gatunek węglika, powłoka, chłodzenie, sztywność maszyny).
- Obroty przekraczające możliwości wrzeciona ogranicz do maksymalnych — prędkość skrawania spadnie proporcjonalnie.
Kalkulator parametrów skrawania przelicza prędkość skrawania vc na obroty wrzeciona i odwrotnie oraz podaje posuw minutowy przy frezowaniu, toczeniu i wierceniu. Szacuje też wydajność objętościową, moc skrawania i czas obróbki, a dla popularnych materiałów pokazuje typowe prędkości narzędzi HSS i węglikowych. Wynik to punkt wyjścia do ustawienia obrabiarki CNC lub konwencjonalnej, który doprecyzujesz według katalogu producenta narzędzi.
Jak korzystać z kalkulatora parametrów skrawania
- Obróbka — frezowanie, toczenie lub wiercenie.
- Co znasz — z prędkości skrawania vc kalkulator policzy obroty wrzeciona, a z obrotów n rzeczywiste vc.
- Materiał obrabianego przedmiotu — siedem grup, od stali konstrukcyjnej po tworzywa sztuczne. Kalkulator pokazuje typowe prędkości, a opór właściwy skrawania wykorzystuje do oszacowania mocy.
- Średnica — frezu lub wiertła, a przy toczeniu obrabianego przedmiotu.
- Posuw — posuw na ząb fz i liczba ostrzy z przy frezowaniu, posuw na obrót f przy toczeniu i wierceniu.
- Głębokość i szerokość skrawania — ap, a przy frezowaniu także ae.
- Długość — droga posuwu, wykorzystywana do obliczenia czasu obróbki.
Wzory na prędkość obrotową wrzeciona i posuw
- Obroty wrzeciona: n = 1000 · vc / (π · D), w obr./min, gdzie vc jest w m/min, a D w mm.
- Prędkość skrawania: vc = π · D · n / 1000.
- Posuw minutowy przy frezowaniu: vf = fz · z · n, w mm/min.
- Posuw minutowy przy toczeniu i wierceniu: vf = f · n.
- Wydajność objętościowa przy frezowaniu: Q = ap · ae · vf / 1000, w cm³/min.
- Wydajność objętościowa przy toczeniu: Q = vc · ap · f.
- Wydajność objętościowa przy wierceniu: Q = (π · D² / 4) · vf / 1000.
- Moc skrawania: Pc ≈ Q · kc / 60 000, w kW, gdzie kc to opór właściwy skrawania w N/mm².
- Czas: t = L / vf, w minutach.
Oznaczenia są takie jak w katalogach narzędzi. Przy toczeniu D to średnica przedmiotu w miejscu skrawania, więc gdy średnica maleje, obroty muszą rosnąć, aby vc pozostało stałe.
Przykład: frezowanie stali frezem 10 mm
Wartości domyślne: czteroostrzowy frez węglikowy 10 mm, stal konstrukcyjna, vc = 150 m/min, fz = 0,05 mm/ostrze, ap = 2 mm, ae = 5 mm, droga posuwu 100 mm.
- n = 1000 · 150 / (π · 10) = 4 775 obr./min
- vf = 0,05 · 4 · 4 775 = 954,9 mm/min
- Q = 2 · 5 · 954,9 / 1000 = 9,55 cm³/min
- Pc ≈ 9,55 · 2000 / 60 000 = 0,32 kW
- t = 100 / 954,9 = 0,105 min, około 6,3 s
Toczenie pręta 50 mm przy vc = 200 m/min, f = 0,2 mm/obr. i ap = 2 mm daje 1 273 obr./min, 254,6 mm/min, 80 cm³/min i około 2,67 kW. Wiercenie wiertłem HSS 10 mm przy vc = 25 m/min i f = 0,15 mm/obr. daje 796 obr./min i posuw 119,4 mm/min.
Podana moc nie obejmuje strat obrabiarki. Aby je uwzględnić, podziel ją przez sprawność napędu, zwykle 0,7–0,85.
Typowe prędkości skrawania dla różnych materiałów
Kalkulator przyjmuje następujące orientacyjne wartości środkowe:
| Materiał | HSS, m/min | Węglik, m/min | kc, N/mm² |
|---|---|---|---|
| Stal konstrukcyjna (S235, C45) | 25 | 150 | 2 000 |
| Stal stopowa lub ulepszona | 18 | 100 | 2 400 |
| Stal nierdzewna | 12 | 80 | 2 500 |
| Żeliwo szare | 20 | 120 | 1 100 |
| Aluminium i jego stopy | 150 | 400 | 700 |
| Mosiądz, brąz | 60 | 250 | 800 |
| Tworzywa sztuczne | 100 | 300 | 300 |
Pierwszeństwo mają wartości producenta narzędzia, bo zależą od gatunku węglika, powłoki, chłodzenia, wysięgu narzędzia i sztywności obrabiarki. Gdy obliczone obroty przekraczają możliwości wrzeciona, ustaw maksymalne: vc spadnie proporcjonalnie, a przy tym samym fz spadnie też posuw minutowy.
Zasady bezpieczeństwa dotyczące obrabiarek w Polsce
Obliczone parametry nie zastępują instrukcji obrabiarki. Obowiązki pracodawcy opisuje m.in. rozporządzenie w sprawie minimalnych wymagań BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (Dz.U. 2002 poz. 1596, ze zm.). Maszyny muszą mieć osłony, urządzenia zatrzymania awaryjnego i instrukcje, a pracownicy szkolenie.
Od 20 stycznia 2027 r. nowe maszyny wprowadzane do obrotu w UE będą podlegać rozporządzeniu (UE) 2023/1230, które zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE. Stosuje się je bezpośrednio, bez wdrażania do prawa polskiego. Dotyczy przede wszystkim producentów, importerów oraz tych, którzy istotnie modyfikują maszyny.
Przy wirujących narzędziach nie noś luźnej odzieży, rękawic ani biżuterii, zawsze wyjmuj klucz z uchwytu i sprawdzaj zamocowanie przedmiotu. Gdy pojawią się drgania, zmniejsz głębokość lub szerokość skrawania albo zmień obroty.
Najczęstsze pytania
Jak obliczyć obroty wrzeciona z vc?
Ze wzoru n = 1000 · vc / (π · D). Dla vc = 150 m/min i D = 10 mm wynik to 4 775 obr./min.
Co oznacza vc?
vc to prędkość skrawania, czyli prędkość ostrza względem materiału w metrach na minutę. Dobiera się ją do narzędzia i materiału, a obroty wynikają z niej.
Jaka jest różnica między fz a f?
fz to posuw na ostrze, stosowany przy frezowaniu, a f to posuw na obrót, stosowany przy toczeniu i wierceniu. Przy frezowaniu f = fz · z.
Czy kalkulator policzy obroty kół pasowych?
Nie. Obroty kół pasowych i zębatych policzysz w kalkulatorze przełożeń.
Dlaczego obliczona moc różni się od mocy silnika maszyny?
Wynik to moc na ostrzu. Silnik pokrywa też straty napędu i potrzebuje zapasu, więc jego moc znamionowa powinna być wyraźnie większa.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących BHP w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy, Dz.U. 2002 poz. 1596
- Rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn
- Nowe przepisy dotyczące maszyn — Ministerstwo Rozwoju i Technologii
Ostatnia aktualizacja: 31 października 2026