Kalkulator układów równań
Wynik
- x
- 1
- y
- 2
| 2 | 3 | 8 |
| 1 | −1 | −1 |
| 1 | −1 | −1 |
| 2 | 3 | 8 |
| 1 | −1 | −1 |
| 0 | 5 | 10 |
| 1 | −1 | −1 |
| 0 | 1 | 2 |
| 1 | 0 | 1 |
| 0 | 1 | 2 |
Obliczenia krok po kroku
- Niewiadome: x, y. Układ w postaci uporządkowanej:
- (1) 2x + 3y = 8
- (2) x − y = −1
- Eliminacja Gaussa–Jordana na macierzy rozszerzonej [A | b]:
- w₁ ↔ w₂ (zamiana wierszy)
- w₂ ← w₂ − 2·w₁
- w₂ ← w₂ : 5
- w₁ ← w₁ + w₂
- Postać schodkowa zredukowana daje rozwiązanie: x = 1, y = 2
- Sprawdzenie w równaniu (1): 2·1 + 3·2 = 8 ✓
- Każde równanie z dwiema niewiadomymi to prosta; rozwiązanie to punkt przecięcia (proste równoległe — układ sprzeczny, pokrywające się — nieskończenie wiele rozwiązań).
Kalkulator układów równań rozwiązuje układy równań liniowych zawierające od 2 do 6 niewiadomych. Możesz wybrać eliminację Gaussa z rozpisanymi operacjami na wierszach albo metodę wyznaczników (Cramera) dla układów 2×2 i 3×3. Rozpoznaje układy z jednym rozwiązaniem, bez rozwiązań i z nieskończenie wieloma rozwiązaniami, zachowuje dokładne ułamki, a przy dwóch niewiadomych rysuje proste i zaznacza punkt przecięcia.
Jak korzystać z kalkulatora układów równań
- Równania — każde równanie należy wpisać w osobnym wierszu, np. 2x + 3y = 8. Znak mnożenia można pominąć.
- Niewiadome — dowolne litery: x, y, z i inne.
- Metoda — eliminacja Gaussa lub wyznaczniki (metoda Cramera).
Wprowadź od 2 do 6 równań. Składniki mogą być w dowolnej kolejności: kalkulator sam je uporządkuje. Wszystkie równania muszą być liniowe, więc x² lub xy dadzą błąd.
Wynik zawiera wartości niewiadomych, rodzaj układu i kolejne kroki, a przy dwóch niewiadomych także wykres.
Przykład: układ równań 2x + 3y = 8 i x − y = −1
Wartości domyślne:
- 2x + 3y = 8
- x − y = −1
Metoda podstawiania, zazwyczaj nauczana jako pierwsza:
- Z drugiego równania wynika, że x = y − 1.
- Podstawiamy do pierwszego równania: 2(y − 1) + 3y = 8, stąd 5y − 2 = 8.
- y = 2, a zatem x = 2 − 1 = 1.
Sprawdzenie w pierwszym równaniu: 2 · 1 + 3 · 2 = 8. Kalkulator robi to sam.
Graficznie każde z równań jest prostą, a rozwiązaniem jest ich punkt przecięcia, w tym przypadku (1; 2).
Eliminacja Gaussa
Eliminacja Gaussa działa na tabeli współczynników nazywanej macierzą rozszerzoną. Dozwolone operacje to zamiana wierszy, pomnożenie wiersza przez liczbę różną od zera i dodanie wielokrotności jednego wiersza do drugiego. Żadna z nich nie zmienia rozwiązania.
Dla układu domyślnego kalkulator wykonuje:
- w₁ ↔ w₂ (zamiana wierszy)
- w₂ ← w₂ − 2·w₁
- w₂ ← w₂ : 5
- w₁ ← w₁ + w₂
Końcowa macierz ma jedynki na przekątnej, więc rozwiązanie można odczytać: x = 1, y = 2. Doprowadzenie macierzy do takiej postaci to eliminacja Gaussa–Jordana.
Szkolna metoda przeciwnych współczynników to ta sama zasada w mniejszej skali: mnożymy równania tak, by po dodaniu jedna niewiadoma się skróciła.
Metoda wyznaczników (Cramera)
Metoda wyznaczników jest dostępna dla układów 2×2 i 3×3. Jeśli wyznacznik główny W macierzy współczynników jest różny od 0, to:
x = Wx / W, y = Wy / W
gdzie Wx to wyznacznik, w którym kolumnę x zastąpiono wyrazami wolnymi.
Dla układu domyślnego: W = −5, Wx = −5, Wy = −10, więc x = −5/−5 = 1, a y = −10/−5 = 2.
Jeśli wybierzesz tę metodę dla układu z inną liczbą równań i niewiadomych albo z więcej niż 3 niewiadomymi, kalkulator użyje eliminacji Gaussa i napisze o tym w uwadze.
Układ równań z 3 niewiadomymi
Przykład z podpowiedzi w polu równań:
- x + y + z = 6
- 2x − y + z = 3
- x + 2y − z = 2
Wynik: x = 1, y = 2, z = 3.
Z wyznacznikami: W = 7, Wx = 7, Wy = 14, Wz = 21, więc x = 7/7, y = 14/7, z = 21/7.
Ułamki zostają dokładne. Układ równań x + 2y = 1, 3x − y = 2 daje x = 5/7, y = 1/7, a nie zaokrąglone liczby dziesiętne.
Rodzaje układów: oznaczony, sprzeczny, nieoznaczony
| Układ | Przykład | Wynik | Dwie proste |
|---|---|---|---|
| Oznaczony | 2x + 3y = 8, x − y = −1 | jedno rozwiązanie | przecinają się |
| Sprzeczny | x + y = 2, x + y = 3 | brak rozwiązań | równoległe |
| Nieoznaczony | x + y = 2, 2x + 2y = 4 | nieskończenie wiele | pokrywają się |
W układzie nieoznaczonym wynik zawiera parametr: x = 2 − t, y = t, gdzie t jest dowolną liczbą rzeczywistą.
Liczba równań nie musi odpowiadać liczbie niewiadomych:
- więcej równań niż niewiadomych — x + y = 3, x − y = 1, 2x + y = 5 ma rozwiązanie x = 2, y = 1, ponieważ wszystkie trzy proste przechodzą przez ten sam punkt,
- mniej równań niż niewiadomych — x + y + z = 6, x − y = 0 nie może mieć jednego rozwiązania, a wynik zawiera parametr t.
Formalnie rozstrzyga to twierdzenie Kroneckera–Capellego: układ ma rozwiązanie, gdy rząd macierzy współczynników jest równy rzędowi macierzy rozszerzonej. Jeśli rząd jest też równy liczbie niewiadomych, rozwiązanie jest tylko jedno.
Zadania tekstowe i układy równań w szkole
Wiele codziennych zadań prowadzi do układu równań. Na przykład: sprzedano 30 biletów za 300 zł, normalne kosztowały 12 zł, a ulgowe 8 zł.
- x + y = 30
- 12x + 8y = 300
Wynik to x = 15 i y = 15: 15 biletów normalnych i 15 ulgowych.
Według podstawy programowej dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378) uczniowie klas VII–VIII rozwiązują zadania tekstowe za pomocą dwóch równań pierwszego stopnia z dwiema niewiadomymi, które łatwo sprowadzić do jednego równania. W liceach ogólnokształcących (Dz.U. 2024 poz. 1019) zakres podstawowy obejmuje układy równań liniowych z dwiema niewiadomymi oraz ich interpretację geometryczną, a zakres rozszerzony obejmuje również układy równań liniowych i kwadratowych. Eliminacja Gaussa i wyznaczniki wracają na studiach, w algebrze liniowej.
Na maturze z matematyki masz tylko kalkulator prosty, więc układy trzeba rozwiązać ręcznie. Ten kalkulator obsługuje wyłącznie równania liniowe i posłuży do sprawdzenia wyniku.
Najczęstsze pytania
Jak wprowadzić układ równań?
Każde równanie należy wpisać w nowym wierszu, np. 2x + 3y = 8 w pierwszym, a x − y = −1 w drugim. Litery można wybierać dowolnie, a znak mnożenia można pominąć.
Która metoda jest najlepsza: podstawianie, eliminacja czy wyznaczniki?
Wszystkie dają ten sam wynik. Podstawianie jest proste, gdy któryś współczynnik to 1, eliminacja dobrze działa w większych układach, a wyznaczniki dają gotowe wzory dla układów 2×2 i 3×3.
Co oznacza, że układ równań jest sprzeczny?
Nie ma rozwiązań, bo równań nie da się spełnić jednocześnie. Przy dwóch niewiadomych to proste równoległe, które nigdy się nie przetną.
Co oznacza parametr t w wyniku?
Układ ma nieskończenie wiele rozwiązań, a t oznacza dowolną liczbę rzeczywistą. Dla x = 2 − t, y = t, jeśli t = 1, otrzymujemy x = 1, y = 1, co jest jednym z tych rozwiązań.
Czy kalkulator potrafi rozwiązywać układy zawierające x² lub xy?
Nie. Kalkulator obsługuje wyłącznie równania liniowe, a x² lub xy dają błąd. Układ nieliniowy często można sprowadzić do jednego równania poprzez podstawienie, a następnie rozwiązać za pomocą kalkulatora równań.
Ile może być niewiadomych?
Kalkulator przyjmuje do 6 równań. Wyznaczniki są dostępne dla układów 2×2 i 3×3, a pozostałe przypadki rozwiązuje eliminacją Gaussa.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378) — matematyka, klasy VII–VIII
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) — matematyka: układy równań
- Wolfram MathWorld: Gaussian Elimination
- Wolfram MathWorld: Cramer's Rule
Ostatnia aktualizacja: 1 listopada 2026