Kalkulatorów w serwisie: 513

Kalkulator układów równań

Niewiadome: dowolne litery (x, y, z…). Mnożenie można pominąć: 2x, 3y.

Metoda

Wynik

Rozwiązaniex = 1, y = 2
Rodzaj układuoznaczony (jedno rozwiązanie)
x
1
y
2
[A | b] =
238
1−1−1
w₁ ↔ w₂ (zamiana wierszy)
1−1−1
238
w₂ ← w₂ − 2·w₁
1−1−1
0510
w₂ ← w₂ : 5
1−1−1
012
w₁ ← w₁ + w₂
101
012
−4−20246−4−202468(1; 2)2x + 3y = 8x - y = -1
Obliczenia krok po kroku
  1. Niewiadome: x, y. Układ w postaci uporządkowanej:
  2. (1) 2x + 3y = 8
  3. (2) x − y = −1
  4. Eliminacja Gaussa–Jordana na macierzy rozszerzonej [A | b]:
  5. w₁ ↔ w₂ (zamiana wierszy)
  6. w₂ ← w₂ − 2·w₁
  7. w₂ ← w₂ : 5
  8. w₁ ← w₁ + w₂
  9. Postać schodkowa zredukowana daje rozwiązanie: x = 1, y = 2
  10. Sprawdzenie w równaniu (1): 2·1 + 3·2 = 8 ✓
  • Każde równanie z dwiema niewiadomymi to prosta; rozwiązanie to punkt przecięcia (proste równoległe — układ sprzeczny, pokrywające się — nieskończenie wiele rozwiązań).

Kalkulator układów równań rozwiązuje układy równań liniowych zawierające od 2 do 6 niewiadomych. Możesz wybrać eliminację Gaussa z rozpisanymi operacjami na wierszach albo metodę wyznaczników (Cramera) dla układów 2×2 i 3×3. Rozpoznaje układy z jednym rozwiązaniem, bez rozwiązań i z nieskończenie wieloma rozwiązaniami, zachowuje dokładne ułamki, a przy dwóch niewiadomych rysuje proste i zaznacza punkt przecięcia.

Jak korzystać z kalkulatora układów równań

  1. Równania — każde równanie należy wpisać w osobnym wierszu, np. 2x + 3y = 8. Znak mnożenia można pominąć.
  2. Niewiadome — dowolne litery: x, y, z i inne.
  3. Metoda — eliminacja Gaussa lub wyznaczniki (metoda Cramera).

Wprowadź od 2 do 6 równań. Składniki mogą być w dowolnej kolejności: kalkulator sam je uporządkuje. Wszystkie równania muszą być liniowe, więc x² lub xy dadzą błąd.

Wynik zawiera wartości niewiadomych, rodzaj układu i kolejne kroki, a przy dwóch niewiadomych także wykres.

Przykład: układ równań 2x + 3y = 8 i x − y = −1

Wartości domyślne:

  • 2x + 3y = 8
  • x − y = −1

Metoda podstawiania, zazwyczaj nauczana jako pierwsza:

  1. Z drugiego równania wynika, że x = y − 1.
  2. Podstawiamy do pierwszego równania: 2(y − 1) + 3y = 8, stąd 5y − 2 = 8.
  3. y = 2, a zatem x = 2 − 1 = 1.

Sprawdzenie w pierwszym równaniu: 2 · 1 + 3 · 2 = 8. Kalkulator robi to sam.

Graficznie każde z równań jest prostą, a rozwiązaniem jest ich punkt przecięcia, w tym przypadku (1; 2).

Eliminacja Gaussa

Eliminacja Gaussa działa na tabeli współczynników nazywanej macierzą rozszerzoną. Dozwolone operacje to zamiana wierszy, pomnożenie wiersza przez liczbę różną od zera i dodanie wielokrotności jednego wiersza do drugiego. Żadna z nich nie zmienia rozwiązania.

Dla układu domyślnego kalkulator wykonuje:

  1. w₁ ↔ w₂ (zamiana wierszy)
  2. w₂ ← w₂ − 2·w₁
  3. w₂ ← w₂ : 5
  4. w₁ ← w₁ + w₂

Końcowa macierz ma jedynki na przekątnej, więc rozwiązanie można odczytać: x = 1, y = 2. Doprowadzenie macierzy do takiej postaci to eliminacja Gaussa–Jordana.

Szkolna metoda przeciwnych współczynników to ta sama zasada w mniejszej skali: mnożymy równania tak, by po dodaniu jedna niewiadoma się skróciła.

Metoda wyznaczników (Cramera)

Metoda wyznaczników jest dostępna dla układów 2×2 i 3×3. Jeśli wyznacznik główny W macierzy współczynników jest różny od 0, to:

x = Wx / W, y = Wy / W

gdzie Wx to wyznacznik, w którym kolumnę x zastąpiono wyrazami wolnymi.

Dla układu domyślnego: W = −5, Wx = −5, Wy = −10, więc x = −5/−5 = 1, a y = −10/−5 = 2.

Jeśli wybierzesz tę metodę dla układu z inną liczbą równań i niewiadomych albo z więcej niż 3 niewiadomymi, kalkulator użyje eliminacji Gaussa i napisze o tym w uwadze.

Układ równań z 3 niewiadomymi

Przykład z podpowiedzi w polu równań:

  • x + y + z = 6
  • 2x − y + z = 3
  • x + 2y − z = 2

Wynik: x = 1, y = 2, z = 3.

Z wyznacznikami: W = 7, Wx = 7, Wy = 14, Wz = 21, więc x = 7/7, y = 14/7, z = 21/7.

Ułamki zostają dokładne. Układ równań x + 2y = 1, 3x − y = 2 daje x = 5/7, y = 1/7, a nie zaokrąglone liczby dziesiętne.

Rodzaje układów: oznaczony, sprzeczny, nieoznaczony

Układ Przykład Wynik Dwie proste
Oznaczony 2x + 3y = 8, x − y = −1 jedno rozwiązanie przecinają się
Sprzeczny x + y = 2, x + y = 3 brak rozwiązań równoległe
Nieoznaczony x + y = 2, 2x + 2y = 4 nieskończenie wiele pokrywają się

W układzie nieoznaczonym wynik zawiera parametr: x = 2 − t, y = t, gdzie t jest dowolną liczbą rzeczywistą.

Liczba równań nie musi odpowiadać liczbie niewiadomych:

  • więcej równań niż niewiadomych — x + y = 3, x − y = 1, 2x + y = 5 ma rozwiązanie x = 2, y = 1, ponieważ wszystkie trzy proste przechodzą przez ten sam punkt,
  • mniej równań niż niewiadomych — x + y + z = 6, x − y = 0 nie może mieć jednego rozwiązania, a wynik zawiera parametr t.

Formalnie rozstrzyga to twierdzenie Kroneckera–Capellego: układ ma rozwiązanie, gdy rząd macierzy współczynników jest równy rzędowi macierzy rozszerzonej. Jeśli rząd jest też równy liczbie niewiadomych, rozwiązanie jest tylko jedno.

Zadania tekstowe i układy równań w szkole

Wiele codziennych zadań prowadzi do układu równań. Na przykład: sprzedano 30 biletów za 300 zł, normalne kosztowały 12 zł, a ulgowe 8 zł.

  • x + y = 30
  • 12x + 8y = 300

Wynik to x = 15 i y = 15: 15 biletów normalnych i 15 ulgowych.

Według podstawy programowej dla szkoły podstawowej (Dz.U. 2026 poz. 378) uczniowie klas VII–VIII rozwiązują zadania tekstowe za pomocą dwóch równań pierwszego stopnia z dwiema niewiadomymi, które łatwo sprowadzić do jednego równania. W liceach ogólnokształcących (Dz.U. 2024 poz. 1019) zakres podstawowy obejmuje układy równań liniowych z dwiema niewiadomymi oraz ich interpretację geometryczną, a zakres rozszerzony obejmuje również układy równań liniowych i kwadratowych. Eliminacja Gaussa i wyznaczniki wracają na studiach, w algebrze liniowej.

Na maturze z matematyki masz tylko kalkulator prosty, więc układy trzeba rozwiązać ręcznie. Ten kalkulator obsługuje wyłącznie równania liniowe i posłuży do sprawdzenia wyniku.

Najczęstsze pytania

Jak wprowadzić układ równań?

Każde równanie należy wpisać w nowym wierszu, np. 2x + 3y = 8 w pierwszym, a x − y = −1 w drugim. Litery można wybierać dowolnie, a znak mnożenia można pominąć.

Która metoda jest najlepsza: podstawianie, eliminacja czy wyznaczniki?

Wszystkie dają ten sam wynik. Podstawianie jest proste, gdy któryś współczynnik to 1, eliminacja dobrze działa w większych układach, a wyznaczniki dają gotowe wzory dla układów 2×2 i 3×3.

Co oznacza, że układ równań jest sprzeczny?

Nie ma rozwiązań, bo równań nie da się spełnić jednocześnie. Przy dwóch niewiadomych to proste równoległe, które nigdy się nie przetną.

Co oznacza parametr t w wyniku?

Układ ma nieskończenie wiele rozwiązań, a t oznacza dowolną liczbę rzeczywistą. Dla x = 2 − t, y = t, jeśli t = 1, otrzymujemy x = 1, y = 1, co jest jednym z tych rozwiązań.

Czy kalkulator potrafi rozwiązywać układy zawierające x² lub xy?

Nie. Kalkulator obsługuje wyłącznie równania liniowe, a x² lub xy dają błąd. Układ nieliniowy często można sprowadzić do jednego równania poprzez podstawienie, a następnie rozwiązać za pomocą kalkulatora równań.

Ile może być niewiadomych?

Kalkulator przyjmuje do 6 równań. Wyznaczniki są dostępne dla układów 2×2 i 3×3, a pozostałe przypadki rozwiązuje eliminacją Gaussa.

Źródła

Ostatnia aktualizacja: 1 listopada 2026

Powiązane kalkulatory