Kalkulator prawdopodobieństwa (kombinatoryka)
Wynik
Obliczenia krok po kroku
- C(n, k) = n! / (k!·(n − k)!) = 49! / (6!·43!)
- = (49·48·47·46·45·44) / 6! = 13 983 816
- Np. szansa trafienia „szóstki” w Lotto: 1 / 13 983 816 ≈ 0,0000000715
- Kombinacje — kolejność nie ma znaczenia; wariacje — kolejność ma znaczenie; permutacje — ustawienie wszystkich elementów. Wyniki dokładne (arytmetyka na dużych liczbach całkowitych).
Kalkulator prawdopodobieństwa wykonuje rachunki potrzebne w zadaniach szkolnych i na studiach: silnię, symbol Newtona, kombinacje, wariacje i permutacje, z powtórzeniami i bez. Oblicza prawdopodobieństwo klasyczne jako ułamek i procent, rozkład dwumianowy (schemat Bernoulliego) z pełną tabelą oraz rozwija dwumian (a + b)ⁿ z trójkąta Pascala. Wyniki są dokładne, nawet gdy mają dziesiątki cyfr.
Jak korzystać z kalkulatora prawdopodobieństwa
Wybierz z listy to, co chcesz obliczyć, a następnie wypełnij wyświetlone pola:
- Kombinacje, wariacje — n to liczba elementów, k to liczba wybranych elementów,
- Permutacje n! — tylko n,
- Permutacje z powtórzeniami — krotności powtarzających się elementów, np. 2 2 dla słowa MAMA,
- Prawdopodobieństwo klasyczne — liczba zdarzeń sprzyjających i liczba wszystkich zdarzeń,
- Rozkład dwumianowy — liczba prób n, liczba sukcesów k oraz prawdopodobieństwo sukcesu p: liczba albo ułamek, np. 0,5 lub 1/6,
- Dwumian Newtona — wykładnik n.
Liczby mogą być duże: n sięga 5000, silnia jest obliczana dokładnie do 1000!, a rozkład dwumianowy do n = 1000.
Symbol Newtona — przykład: losowanie Lotto
Symbol Newtona, zwany również współczynnikiem dwumianowym, określa, na ile sposobów można wybrać k elementów spośród n, gdy kolejność nie ma znaczenia:
C(n, k) = n! / (k! · (n − k)!)
Wartości domyślne: n = 49, k = 6.
- C(49, 6) = 49! / (6! · 43!)
- = (49 · 48 · 47 · 46 · 45 · 44) / 6!
- = 13 983 816
Tyle jest możliwych wyników losowania Lotto, więc szansa na szóstkę przy jednym zakładzie to 1 do 13 983 816, czyli około 0,0000000715. Dla Mini Lotto (5 z 42) C(42, 5) = 850 668.
Szansa na trafienie dokładnie trzech liczb to liczba sposobów wyboru 3 z 6 wylosowanych liczb i 3 z pozostałych 43, podzielona przez liczbę wszystkich wyników: 20 · 12 341 / 13 983 816 = 246 820 / 13 983 816, czyli około 1,77%, mniej więcej 1 do 57. Wygrane i koszty policzysz w kalkulatorze Lotto.
Kalkulator kombinacji — który wzór wybrać
O wzorze decydują dwa pytania: czy kolejność ma znaczenie? oraz czy elementy mogą się powtarzać?
| Rodzaj | Kolejność | Powtórzenia | Wzór | Przykład | Wynik |
|---|---|---|---|---|---|
| Kombinacje | nie | nie | n! / (k!(n − k)!) | 6 liczb z 49 | 13 983 816 |
| Kombinacje z powtórzeniami | nie | tak | C(n + k − 1, k) | 3 gałki lodów z 5 smaków | 35 |
| Wariacje | tak | nie | n! / (n − k)! | 3-cyfrowe kody z różnymi cyframi | 720 |
| Wariacje z powtórzeniami | tak | tak | nᵏ | 4-cyfrowy kod PIN | 10 000 |
| Permutacje | wszystkie elementy | nie | n! | ustawienie 5 osób | 120 |
| Permutacje z powtórzeniami | wszystkie elementy | tak | n! / (k₁! · k₂! · …) | anagramy słowa MAMA | 6 |
W słowie MAMA są 4 litery, a każda z dwóch powtarza się dwa razy, więc 4! / (2! · 2!) = 6. Dla krotności 2 2 1 wynik to 5! / (2! · 2! · 1!) = 30.
Podstawa programowa dla liceum wymienia permutacje, kombinacje i wariacje w zakresie rozszerzonym, ale wiele zadań da się rozwiązać samą regułą mnożenia.
Kalkulator silni
Silnia liczby n to iloczyn wszystkich liczb naturalnych od 1 do n: n! = 1 · 2 · … · n.
| n | n! |
|---|---|
| 0 | 1 |
| 5 | 120 |
| 10 | 3 628 800 |
| 25 | 15 511 210 043 330 985 984 000 000 |
Z definicji 0! = 1, ponieważ istnieje dokładnie jeden sposób ułożenia zbioru pustego. Silnie rosną bardzo szybko: kalkulator naukowy zwykle kończy na 69!, a tutaj dostajesz wszystkie cyfry aż do 1000!.
Prawdopodobieństwo klasyczne
Jeśli wszystkie zdarzenia elementarne są jednakowo prawdopodobne, prawdopodobieństwo zdarzenia A to liczba zdarzeń sprzyjających podzielona przez liczbę wszystkich zdarzeń:
P(A) = |A| / |Ω|
Przykład w tym trybie: |A| = 4, |Ω| = 52 – prawdopodobieństwo wylosowania asa z talii.
| Wartość | Wynik |
|---|---|
| P(A) jako ułamek | 1/13 |
| P(A) jako liczba dziesiętna | około 0,076923 |
| P(A) jako procent | 7,6923% |
| Szanse | 4 : 48 |
| Zdarzenie przeciwne P(A′) | około 0,923077 |
Do policzenia tych liczb często służą kombinacje. Z talii można rozdać C(52, 5) = 2 598 960 układów 5 kart, a 4 z nich to poker królewski, więc szansa na taki układ to 4 / 2 598 960, czyli 1 do 649 740.
Zdarzenie przeciwne to przydatny skrót: prawdopodobieństwo „co najmniej raz” najłatwiej obliczyć jako 1 minus prawdopodobieństwo „ani razu”.
Schemat Bernoulliego — rozkład dwumianowy
Schemat Bernoulliego opisuje n niezależnych prób, z których każda ma to samo prawdopodobieństwo sukcesu p. Prawdopodobieństwo dokładnie k sukcesów wynosi:
P(X = k) = C(n, k) · pᵏ · (1 − p)ⁿ⁻ᵏ
Przykład: 10 rzutów monetą (p = 0,5), dokładnie 5 orłów:
- P(X = 5) = C(10, 5) · 0,5⁵ · 0,5⁵ = 252 · 0,03125 · 0,03125 = 0,24609375
- P(X ≤ 5) = 0,62304688
- P(X ≥ 5) = 0,62304688
Wartość oczekiwana wynosi E(X) = np = 5, a wariancja to np(1 − p) = 2,5. Nawet najbardziej prawdopodobny wynik, czyli dokładnie 5 orłów, trafia się tylko w około jednej czwartej serii.
Dla kostki wpisz p jako ułamek 1/6. Prawdopodobieństwo dokładnie dwóch szóstek w 10 rzutach wynosi około 0,2907. Przy 100 rzutach monetą dokładnie 50 orłów wypada z prawdopodobieństwem zaledwie 0,0796.
Tabela pod wynikiem przedstawia wartości P(X = k) i P(X ≤ k) dla kolejnych wartości k.
Dwumian Newtona i trójkąt Pascala
Dwumian Newtona to rozwinięcie potęgi sumy:
(a + b)ⁿ = Σ C(n, k) · aⁿ⁻ᵏ · bᵏ, dla k od 0 do n.
Współczynniki tworzą wiersz trójkąta Pascala:
- (a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³, współczynniki 1, 3, 3, 1, suma 8,
- (a + b)⁵ = a⁵ + 5a⁴b + 10a³b² + 10a²b³ + 5ab⁴ + b⁵, współczynniki 1, 5, 10, 10, 5, 1, suma 32.
Suma współczynników w wierszu n zawsze wynosi 2ⁿ.
Kombinatoryka i prawdopodobieństwo na maturze
Według podstawy programowej dla liceum (Dz.U. 2024 poz. 1019) zakres podstawowy obejmuje zliczanie regułami mnożenia i dodawania oraz prawdopodobieństwo klasyczne. Permutacje, kombinacje, wariacje, symbol Newtona, prawdopodobieństwo warunkowe i schemat Bernoulliego należą do zakresu rozszerzonego.
Broszura CKE z wybranymi wzorami zawiera silnię, współczynnik dwumianowy, wzór dwumianowy Newtona oraz działy o kombinatoryce i rachunku prawdopodobieństwa. Na maturze z matematyki dozwolony jest tylko kalkulator prosty, dlatego C(n, k) trzeba policzyć przez skracanie ułamka, jak w przykładzie z Lotto. Ta strona posłuży do sprawdzenia wyniku.
Najczęstsze pytania
Jaka jest różnica między kombinacją a wariacją?
W kombinacji kolejność nie ma znaczenia, natomiast w wariacji ma. Wybór 3 osób do zespołu to kombinacja, natomiast wybór przewodniczącego, wiceprzewodniczącego i sekretarza spośród tych samych osób to wariacja.
Jak wprowadzić 1/6 jako prawdopodobieństwo?
Wpisz wprost 1/6. Pole przyjmuje ułamki i liczby dziesiętne, np. 0,5. Wartość musi leżeć między 0 a 1.
Co oznacza C(n, k) na kalkulatorze?
To symbol Newtona, czytany „n nad k”. Na kalkulatorach naukowych klawisz ma zwykle oznaczenie nCr. Tutaj wybierz kombinacje bez powtórzeń i wpisz n oraz k.
Dlaczego 0! równa się 1?
To definicja, dzięki której wzory są spójne. C(n, 0) musi wynosić 1, ponieważ istnieje jeden sposób wyboru niczego, a to ma sens tylko wtedy, gdy 0! = 1.
Czy można obliczyć prawdopodobieństwo urodzenia bliźniąt?
Nie. To nie jest zadanie z kombinatoryki: szansa zależy od wieku, historii rodzinnej, wcześniejszych ciąż i leczenia niepłodności, a ocenić ją może tylko lekarz. Kalkulator przydaje się wtedy, gdy znasz prawdopodobieństwo pojedynczego zdarzenia.
Jakie są szanse na wygraną w Lotto?
Na szóstkę: 1 do 13 983 816 przy jednym zakładzie. Każdy kolejny zakład dodaje tyle samo, a wcześniejsze wyniki nie wpływają na następne losowania.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Edukacji z 28 czerwca 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. 2024 poz. 1019) — matematyka: kombinatoryka, rachunek prawdopodobieństwa i statystyka
- CKE: Wybrane wzory matematyczne na egzamin maturalny z matematyki — silnia, współczynnik dwumianowy, kombinatoryka, rachunek prawdopodobieństwa
- Wolfram MathWorld: Binomial Coefficient
- Wolfram MathWorld: Binomial Distribution
Ostatnia aktualizacja: 1 listopada 2026