Przeliczniki jednostek
Przeliczniki jednostek zamieniają wartość z jednej jednostki na inną — cale na centymetry, kilowaty na konie mechaniczne, hektary na metry kwadratowe, psi na bary, stopnie Fahrenheita na stopnie Celsjusza, galony na litry i wiele innych. Każdy kalkulator pokazuje wynik, współczynnik dla jednej jednostki, tabelę popularnych wartości i tę samą wartość we wszystkich pozostałych jednostkach danej wielkości, więc wynik sprawdzisz jednym spojrzeniem. Współczynniki wynikają z dokładnych definicji jednostek, a opisy wyjaśniają, które jednostki są w Polsce legalne i gdzie spotyka się je na co dzień.
Jaki kalkulator jednostek wybrać
- Długość i powierzchnia — kalkulator cale na cm do przekątnych telewizorów, kół i narzędzi, kalkulator długości do milimetrów, metrów, stóp, jardów i pikseli, kalkulator mile na km do odległości i ograniczeń prędkości za granicą oraz kalkulator ha na m² do działek i pól — razem z hektarami przeliczeniowymi i podatkiem rolnym.
- Prędkość — kalkulator prędkości przelicza km/h, m/s, mph i węzły oraz liczy średnią prędkość i tempo z drogi i czasu.
- Masa i objętość — kalkulator masy do gramów, dekagramów, kilogramów i ton (także gramy na mililitry przez gęstość), kalkulator lbs na kg, kalkulator objętości do mililitrów, litrów i metrów sześciennych oraz kalkulator galony na litry do galonów amerykańskich i brytyjskich.
- Fizyka i technika — kalkulator kW na KM do mocy silnika (także kVA na kW i moc z momentu obrotowego), przelicznik energii do kWh, dżuli i kilokalorii, kalkulator ciśnienia do barów, psi i paskali oraz kalkulator temperatury do stopni Fahrenheita, Celsjusza, kelwinów i temperatury odczuwalnej.
Niektóre przeliczenia wymagają czegoś więcej niż współczynnika i mają własne kalkulatory: gramy mąki czy cukru w szklankach i łyżkach — przelicznik kuchenny, waluty — kalkulator walut, waty z woltów i amperów — kalkulator mocy, a objętość zbiornika lub bryły z wymiarów — kalkulator objętości brył.
Legalne jednostki miar w Polsce
Zgodnie z ustawą – Prawo o miarach wielkości fizyczne wyraża się w Polsce w legalnych jednostkach miar — jednostkach Międzynarodowego Układu Jednostek Miar (SI), ich dziesiętnych wielokrotnościach i podwielokrotnościach oraz jednostkach spoza SI dopuszczonych rozporządzeniem Rady Ministrów (art. 5 i 6). Rozporządzenie z 2020 r. wdraża dyrektywę 80/181/EWG.
| Grupa | Jednostki |
|---|---|
| jednostki podstawowe SI | metr, kilogram, sekunda, amper, kelwin, mol, kandela |
| jednostki pochodne SI o nazwach specjalnych | m.in. niuton, paskal, dżul, wat, wolt, om, stopień Celsjusza |
| jednostki spoza SI dopuszczone powszechnie | litr (l lub L), tona (t), bar, minuta, godzina, doba, stopień kąta |
| jednostki tylko w specjalnych dziedzinach | ar i hektar — pole powierzchni gruntów rolnych i terenów budowlanych; milimetr słupa rtęci (mmHg) — ciśnienie krwi i innych płynów ustrojowych; karat metryczny (ct) — masa kamieni szlachetnych; dioptria; watogodzina (Wh) i amperogodzina (Ah); bel |
| jednostki, które nie są legalne | cal, stopa, jard, mila, funt, uncja, galon, psi, atmosfera, koń mechaniczny (KM, hp), stopień Fahrenheita, kaloria |
Jednostek, które nie są legalne, można używać na mocy porozumień międzynarodowych w transporcie morskim, lotniczym i kolejowym — dlatego na morzu i w lotnictwie używa się mil morskich, węzłów i stóp (art. 6 ust. 2). W pozostałych przypadkach mogą się pojawić tylko jako dodatkowe oznaczenie obok legalnej jednostki, a ta ma charakter nadrzędny — trzeba ją zapisać znakami nie mniejszymi niż inną jednostkę (art. 6 ust. 3). Kto wbrew ustawie wyraża wartości w jednostkach innych niż legalne, podlega karze grzywny (art. 26). Dlatego telewizor opisuje się jako „139 cm (55″)”, a moc silnika w dowodzie rejestracyjnym podaje się w kilowatach.
Jak działa zamiana jednostek – współczynnik konwersji
Każda jednostka ma współczynnik, który mówi, ile jednostek bazowych zawiera — dla długości jednostką bazową jest metr, dla masy kilogram, a dla ciśnienia paskal. Kalkulator mnoży wartość przez współczynnik jednostki wyjściowej i dzieli przez współczynnik jednostki docelowej:
wynik = wartość × współczynnik jednostki wyjściowej ÷ współczynnik jednostki docelowej
Większość współczynników jest dokładna z definicji:
| Jednostka | Dokładna wartość |
|---|---|
| cal | 2,54 cm |
| stopa | 0,3048 m |
| mila | 1 609,344 m |
| mila morska | 1 852 m |
| funt | 0,45359237 kg |
| galon amerykański | 3,785411784 l |
| galon brytyjski | 4,54609 l |
| koń mechaniczny (KM) | 735,49875 W |
| atmosfera fizyczna (atm) | 101 325 Pa |
| kilokaloria | 4 184 J |
Cal, stopa, jard i funt mają te wartości od międzynarodowego porozumienia z 1959 r. Wyjątkiem jest temperatura: skale Celsjusza, Fahrenheita i Kelvina mają różne punkty zerowe, więc przy przeliczaniu trzeba też dodać lub odjąć stałą, np. °C = (°F − 32) × 5/9.
Zaokrąglenia i zapis jednostek miar
Kalkulatory pokazują wynik z dokładnością do ok. siedmiu cyfr znaczących. Bardzo małe i bardzo duże liczby pokazują w zapisie wykładniczym — np. 1,5 × 10^-7 zamiast 0,00000015. Współczynniki zdefiniowane dokładnie (jak 1 cal = 2,54 cm) dają dokładny wynik; inne, np. 1 psi = 6 894,757 Pa, są zaokrąglone, ale błąd jest daleko poniżej tego, co ma znaczenie w praktyce.
Rozporządzenie o legalnych jednostkach miar określa też zasady zapisu:
- między liczbą a oznaczeniem jednostki stawia się spację: 20 °C, 5 kg, 100 km/h — bez spacji zapisuje się tylko stopnie, minuty i sekundy kąta (30°),
- oznaczenia jednostek pisze się bez kropki i bez liczby mnogiej: 5 kg, a nie 5 kg. czy 5 kgs,
- spację stawia się także przed znakiem procentu: 23 %,
- w polskim tekście separatorem dziesiętnym jest przecinek, a tysiące oddziela się spacją: 1 609,344 m.